5. 4. Upadek komunizmu w Europie

1. Kryzys w Związku Socjalistycznych Republikach Sowieckich (ZSRS)

a. bardzo powolny wzrost wynagrodzeń i poziomu życia obywateli ZSRS nie zależał do jakości pracy

b. sytuację gospodarczą pogarszały negatywne cechy gospodarki centralnie zarządzanej

c. w zróżnicowanym państwie nasilały się konflikty narodowościowe i problemy religijne

– w Afganistanie pod hasłem dżihadu, czyli świętej wojny, wybuchło antysowieckie powstanie

– afgańscy mudżahedini otrzymali pomoc ze strony Stanów Zjednoczonych

d. po śmierci Leonida Breżniewa w ZSRS pojawiły się trudności z wyłonieniem silnego przywódcy

e. Stany Zjednoczone w czasie prezydentury Ronalda Regana zaostrzyły walkę z ZSRS

– USA wspierały państwa walczące ze Związkiem Sowieckim – np. afgańskich mudżahedinów

– USA doprowadziły do drastycznej obniżki cen na ropę naftową – ważny surowiec eksportowy ZSRS

– Stany Zjednoczone udzielały wsparcia ruchom opozycyjnym wewnątrz bloku komunistycznego

2. Nieudane próby reform w ZSRS

a. w latach 80-ych XX wieku gospodarka ZSRS pogrążyła się w głębokim kryzysie

b. w 1985 r. na I sekretarza Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego został wybrany Michaił Gorbaczow

c. Michaił Gorbaczow podjął próbę reform gospodarki sowieckiej, która zakładała:

pierestrojkę – przebudowę gospodarki

głasnost – jawność życia publicznego i gospodarczego

uskorienie – przyśpieszenie gospodarcze

d. powierzchowne i niekonsekwentnie wprowadzane reformy nie przyniosły poprawy sytuacji gospodarczej

e. skutki pogłębiania się kryzysu gospodarczego w ZSRS

– osłabienie pozycji międzynarodowej ZSRS – m.in. likwidacja baz w krajach pozaeuropejskich

– wycofanie się z wojny w Afganistanie (1989 r.)

– porażka w wyścigu zbrojeń ze Stanami Zjednoczonymi, która zmusiła ZSRS do podpisania traktatów rozbrojeniowych

– ZSRS tracił zdolność do ingerowania w wewnętrzne spawy krajów bloku wschodniego

3. Jesień Ludów – upadek komunizmu w europejskich krajach bloku wschodniego w latach 1989-1990

a. w krajach Europy Wschodniej zaczęły powstawać organizacje opozycyjne, np.:

Komitet Obrony Robotników w Polsce

Karta 77 w Czechosłowacji

b. w 1989 r. w Polsce zostały przeprowadzone pierwsze częściowo wolne wybory, które komuniści przegrali

c. w Czechosłowacji komuniści musieli oddać władzę w wyniku tzw. aksamitnej rewolucji – Václav Havel

d. bezkrwawo pozbawiono władzy komunistów na Węgrzech i w Albanii

e. w Rumunii Nicolae Ceauşescu został pozbawiony władzy siłą, a następnie skazany na śmierć

f. w Jugosławii po obaleniu komunizmu doszło do rozpadu państwa i krwawej wojny domowej

g. obalenie komunizmu w Niemieckiej Republice Demokratycznej (NRD)

– symbolem obalenia komunizmu w Europie było zburzenie muru berlińskiego 9 IX 1989 r.

– w 1990 r. nastąpiło połączenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej z Republiką Federalną Niemiec (RFN)

4. Rozpad Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich (ZSRS)

a. w 1989 r. odbył się pierwszy Zjazd Deputowanych Ludowych z udziałem deputowanych niezależnych (15%)

b. 19 VIII 1991 r. przeciwnicy Gorbaczowa przeprowadzili nieudany zamach stanu nazywany puczem Janajewa

c. po stłumieniu puczu Janajewa w ZSRS ogromnie wzrósł autorytet Borysa Jelcyna

d. w 1990 i 1991 r. niektóre kraje wchodzące w skład ZSRS ogłosiły niepodległość

Litwa

Łotwa

Estonia

Ukraina

Białoruś

e. 8 XII 1991 r. zapadła decyzja o rozwiązaniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich

f. w miejsce ZSRS utworzono Wspólnotę Niepodległych Państw (WNP)