3. 2. Gałęzie prawa

 

I. Źródła prawa
1. Źródła prawa w rozumieniu formalnym
a. konstytucja – ustawa zasadnicza
b. ustawy – uchwalane przez sejm jako władzę ustawodawczą
c. umowy międzynarodowe
d. rozporządzenia
– wydawane przez przedstawicieli władzy wykonawczej
– wydawana na podstawie i w celu wykonania ustaw
e. zarządzenia
2. Źródła poznania prawa
a. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (ustawy, umowy międzynarodowe, rozporządzenia)
b. Dziennik Urzędowy  Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” (akty prawa wewnętrznego – np. zarządzenia i regulaminy)
c. wojewódzkie dzienniki urzędowe (akty prawa miejscowego)
d. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (traktaty założycielskie i modyfikujące oraz decyzje i uchwały organów Unii Europejskiej)
II. Klasyfikacja prawa ze względu na jego pochodzenie
1. Prawo boskie – prawo nadane przez Boga
2. Prawo naturalne – zespół norm, które obowiązują całe społeczeństwo i władzę państwową bez względu na to, czy są one przez tą władzę ustanawiane i uznawane, czy nie
3. Prawo pozytywne (stanowionego) – prawo stanowione przez upoważnione do tego organy państwowe
III. Gałęzie prawa
1. Podział na dwie podstawowe gałęzie prawa
a. prawo prywatne
b. prawo publiczne
2. Najważniejsze gałęzie prawa
a. prawo gospodarcze
– reguluje funkcjonowanie gospodarki
– reguluje cywilne stosunki gospodarcze między podmiotami fizycznymi i prawnymi
b. prawo konstytucyjne
– obejmuje normy dotyczące ustroju państwowego, kompetencji organów władzy oraz praw obywateli
– podstawowym źródłem prawa są konstytucja oraz ustawy konstytucyjne
– normy konstytucyjne są zasadami całego prawa w państwie
c. prawo administracyjne
– reguluje organizację i funkcjonowanie organów administracji rządowej i samorządowej
– dzieli się na materialne, ustrojowe oraz prawo postępowania
– podstawowymi źródłami prawa są: kodeks postępowania administracyjnego oraz akty wydawane przez organy administracji
d. prawo rodzinne
– reguluje stosunki małżeńskie i rodzicielskie
– reguluje rodzinne sprawy majątkowe
e. prawo karne
– określa reguły odpowiedzialności oraz sankcje za czyny zabronione
– dzieli się na materialne, procesowe i wykonawcze
– podstawowymi źródłami prawa są: kodeks karny, kodeks postępowania karnego oraz kodeks karny wykonawczy
e. prawo cywilne
– reguluje stosunki majątkowe i niektóre niemajątkowe między osobami fizycznymi i osobami prawnymi
– podstawowymi źródłami prawa cywilnego są kodeks cywilny oraz ustawy
f. prawo pracy
– reguluje stosunki między pracodawcami a pracownikami określając ich prawa, obowiązki oraz zasady zawierania umów o pracę
– podstawowym źródłem prawa pracy jest kodeks pracy
g. prawo europejskie
– obowiązuje od 1 maja 2004 r.
– prawo pierwotne (traktaty założycielskie)
– prawo wtórne (akty prawne wydawane przez organa Unii Europejskiej
IV. Sądownictwo w Polsce
1. Sąd Najwyższy
a. Sąd najwyższy to organ sądowy sprawujący nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych
b. najważniejsze funkcje Sądu Najwyższego
–  rozpoznawanie kasacji wznoszonych od prawomocnych orzeczeń sądów odwoławczych
– interpretowanie przepisów prawnych
– udzielanie odpowiedzi na pytania prawne formułowane przez sądy
2. Sądy powszechne
a. rozstrzygają sprawy z zakresu prawa karnego, cywilnego, rodzinnego, prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych
b. hierarchia sądów powszechnych
– sądy rejonowe (przy sądach rejonowych funkcjonują sądy grodzkie, zajmujące się wykroczeniami)
– sądy okręgowe
– sądy apelacyjne
3. sądy administracyjne
a. zadania sądów administracyjnych:
– kontrola działania organów administracji publicznej
– rozstrzyganie sporów między organami samorządu a samorządem a jednostkami administracji państwowej
– rozstrzyganie sporów między obywatelami a jednostkami administracji
– orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego
b. sądy administracyjne są dwuinstancyjne
Wojewódzki Sąd Administracyjny
Naczelny Sąd Administracyjny
4. Sądy wojskowe
a. sądy wojskowe rozpatrują przestępstwa popełnione przez żołnierzy służby czynnej
b. sądy wojskowe są dwuinstancyjne
– wojskowe sądy garnizonowe
– wojskowe sądy okręgowe