3. 4. Prawo cywilne i proces cywilny

 

1. Prawo cywilne

a. prawo cywilne to zespół norm prawnych regulujących stosunki majątkowe oraz związane z nimi stosunki niemajątkowe między równorzędnymi podmiotami – osobami fizycznymi i osobami prawnymi

b. podstawowym aktem prawotwórczym prawa cywilnego jest Kodeks cywilny z 1964 r.

c. podmioty prawa cywilnego

osoby fizyczne – każdy człowiek od chwili urodzenia do chwili śmierci;

osoby prawne – jednostki organizacyjne powołane do określonych celów, uznawane przez prawo za samodzielne podmioty prawa cywilnego, posiadające zdolność do występowania w obrocie prawnym jako podmiot praw i obowiązków

d. zdolność prawna – zdolność do tego, aby być podmiotem stosunków cywilnoprawnych (od urodzenia)

e. zdolność do czynności prawnych – zdolność określonej osoby do nabywania praw i zaciągania zobowiązań we własnym imieniu za pomocą czynności prawnych

– zdolności do czynności prawnych nie posiadają dzieci do 13 roku życia oraz osoby ubezwłasnowolnione

– ograniczoną zdolność do czynności prawnych posiadają małoletnie (między 13 a 18 rokiem życia)

 

2. Umowy jako oświadczenia woli

a. umowa – czynność przez którą zawierające ją strony kształtują wzajemne prawa i obowiązki

b. zasada swobody umów – z wyłączeniem umów zawierających zapisy niezgodne z obowiązującym prawem lub zasadami życia społecznego

c. normy dyspozycyjne – normy ustanowione przez prawo, które obowiązują, jeśli strony nie umówiły się inaczej

 

3. Pozasądowe sposoby rozstrzygania sporów w sprawach cywilnych

a. mediacja – rozstrzyganie sporu przy pomocy osoby trzeciej - mediatora

– mediator musi zachować bezstronność

– rola mediatora ogranicza się do towarzyszenia stronom sporu, które samodzielnie dążą do rozwiązania sporu

– udział w mediacjach jest dla stron dobrowolny i każda ze stron w każdym momencie może się z nich wycofać

b. arbitraż – polega na rozstrzyganiu spraw cywilnych przez specjalnie do tego powołane osoby (arbitrów) i według szczególnych zasad

– strony sporu muszą wyrazić zgodę na rozstrzygnięcie sporu w drodze arbitrażu

– wyrok sądu polubownego może zostać uchylony przez sąd powszechny wyłącznie w postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia skargi o jego uchylenie

 

4. Rodzaje postępowania cywilnego rozpoznawczego – ma na celu rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy cywilnej

a. postępowanie nieprocesowe

– dotyczy spraw niespornych, np.: rozdzielenie spadku, ubezwłasnowolnienie, uznanie za zmarłego

– w postępowaniu nieprocesowym strony występują z wnioskiem

– pismo procesowe inicjujące postępowanie nieprocesowe – wniosek

– postępowanie nieprocesowe kończy się wydaniem postanowienia

– w postępowaniu nieprocesowym biorą udział wnioskodawca i uczestnicy

b. postępowanie procesowe

– ma miejsce w przypadku wystąpienia sporu

– pismo procesowe inicjujące postępowanie procesowe – pozew

– osobę, która wnosi pozew, nazywamy powodem

– osobę, przeciwko której wniesiono pozew, nazywamy pozwanym

– postępowanie procesowe kończy się wydaniem wyroku

 

5. Prawa stron procesu cywilnego

a. zdolność procesowa – zdolność podmiotów procesu sądowego (postępowania sądowego) do podejmowania czynności procesowych

– posiadają ją osoby fizyczne

– posiadają ją osoby prawne, posiadające zdolność do czynności prawnych

– osoby małoletnie i ubezwłasnowolnione reprezentowane są przez przedstawicieli procesowych

b. pełnomocnik – osoba upoważniona do działania w imieniu i na rzecz osoby biorącej udział w sprawie

c. świadek

– ma obowiązek wstawić się na wezwanie sądu pod groźbą kary (w szczególnych sytuacjach może być przesłuchany w domu)

– świadek może w uzasadnionych przypadkach skorzystać z prawa do odmowy zeznań

– szczególne grupy zawodowe mogą skorzystać z prawa do domowy zeznań ze względu na obowiązującą ich tajemnicę

– świadkowi przysługuje prawo do zwrotu kosztów związanych z dojazdem i utratą wynagrodzenia