3. 4. Początki gospodarki światowej

 

I. Skutki wielkich odkryć geograficznych

1. Wymiana ekologiczna

a. z Europy do Ameryki kolonizatorzy dostarczyli:

– nieznane tam rośliny (np. pszenicę, trzcinę cukrową)

– niehodowane tam wcześniej zwierzęta (np. konie, krowy i owce)

– niewystępujące tam wcześniej pasożyty, wirusy i bakterie – rozpowszechnienie się zabójczych dla tubylców chorób zakaźnych (np. grypy i odry)

b. z Ameryki do Europy sprowadzono kukurydzę, pomidory, ziemniaki i tytoń

 

2. Skutki kulturowe odkryć geograficznych

a. chrystianizacja mieszkańców skolonizowanych terenów

b. rozpowszechnienie się języków kolonizatorów (hiszpańskiego, portugalskiego, angielskiego i francuskiego)

c. przeniesienie do kolonii europejskiego dorobku cywilizacyjnego

 

II. Rozwój handlu kolonialnego

1. Intensyfikacja wymiany handlowej dzięki postępowi w żegludze

2. Wyeliminowanie pośrednictwa arabskiego w handlu z cywilizowanymi państwami Dalekim Wschodem

3. Podporządkowanie gospodarki Ameryki Południowej i Północnej potrzebom gospodarek europejskich

a. narzucenie koloniom uprawy potrzebnych Europejczykom roślin (trzciny cukrowej, tytoniu, kakao, kawy, bawełny)

b. rozwój niewolnictwa w związku z potrzebą zapewnienia taniej siły roboczej na plantacjach

c. nowoodkryte ziemie stały się rynkami zbytu dla europejskich wyrobów rzemieślniczych

d. spadek gospodarczego znaczenia Indii i Chin

e. powstanie w Europie nowych centrów dalekosiężnej wymiany handlowej (Antwerpia, Amsterdam, Londyn, Liverpool, Sewilla, Lizbona)

f. spadek znaczenia gospodarczego starych centrów handlowych, związanych z handlem wschodnim (Wenecji, Genui, Mediolanu)

 

III. Główne imperia kolonialne i rywalizacja o wpływy gospodarcze

1.  Imperium hiszpańskie

a. Hiszpanie ze swoich kolonii sprowadzali głównie szlachetne kruszce

b. mimo ogromnych dochodów w XVIII wieku gospodarka Hiszpanii znalazła się w kryzysie

2. W wyniku ekspansji holenderskiej Portugalia traci część swych kolonii

3. Rozwój kolonializmu angielskiego

a. kolonizacja wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej

b. emigracja do Ameryki prześladowanych w Anglii mniejszości religijnych

c. rozwój gospodarczy kolonii angielskich w Ameryce

– rozwój szkutnictwa

– z kolonii do Anglii sprowadzano głównie cukier i rum

d. wydanie przez Anglię tzw. aktów nawigacyjnych – ustaw gwarantujących monopol angielskim statkom handlowym

3. Włączenie Francji do rywalizacji o kolonie – Francja skolonizowała Kanadę i Luizjanę

4. Wybuch wojny siedmioletniej (1756-1763)

a. wojna toczyła się w Europie i koloniach

b. z wojny zwycięsko wyszła Anglia i jej sojusznicy, co umocniło ich pozycję imperiów kolonialnych

4. Rywalizacja o wpływy w Indiach

a. początkowo największe wpływy mieli Portugalczycy, którzy organizowali tam swoje faktorie handlowe

b. w 1600 r. Anglicy założyli Kompanię Wschodnioindyjską, dzięki której zmonopolizowali handel z Indiami

c. w XVIII w. do rywalizacji o wpływy w Indiach włączyła się Francja

 

IV. Początki kapitalizmu

1. Nowe formy produkcji

a. system nakładczy

b. manufaktury

2. Rozwój instytucji handlowych i finansowych

a. pierwsze giełdy

b. rozwój banków