2. 4. Rządy parlamentarne w Polsce
 

I. Pierwsze wybory parlamentarne.

1. Wybory do Sejmu Ustawodawczego – 26 I 1919 r.

a. wybory tylko w części kraju nieobjętej walkami

b. bojkot wyborów przez Komunistyczną Partię Polski (KPP)

c. zwycięstwo  Związku Ludowo-Narodowego (ZLN) – narodowa demokracja

d. w Sejmie Ustawodawczym zasiadali ponadto posłowie:

– Polskiego Stronnictwa Ludowego-Piast (PSL-Piast)

– Polskiego Stronnictwa Ludowego-Wyzwolenie (PSL-Wyzwolenie)

– Polska Partia Socjalistyczna (PPS)

– mniejszości narodowe

2. Uchwalenie Małej konstytucji – 20 lutego 1919 r.

a. Naczelnik Państwa – Józef Piłsudski

– podporządkowany sejmowi

– reprezentował państwo w stosunkach międzynarodowych

– porozumieniu s sejmem powoływał rząd

– każdy jego akt prawny wymagał kontrasygnaty

b. Rząd

– silna pozycja premiera

– rząd odpowiedzialny przed sejmem

 

II. Konstytucja marcowa

1. Uchwalenie Konstytucji marcowej – 17 marca 1921 r.

2. Gwarancja swobód obywatelskich

3. Struktura władz:

a. władza ustawodawcza:

– Sejm

– Senat

b. władza wykonawcza:

– wybierany przez Zgromadzenie Narodowe prezydent

– Rada Ministrów

c. władza sądownicza – niezawisłe sądy

 

III. Sytuacja polityczna w latach 1919-1926 r.

1. System wielopartyjny

2. Nadmierne rozdrobnienie parlamentu – niestabilne rządy

3. Niski poziom kultury politycznej obywateli – silne nawyki antypaństwowe z okresu rozbiorów.

4. Główne siły polityczne w Polce w okresie rządów parlamentarnych

a. obóz narodowo-demokratyczny

– Związek Ludowo-Narodowy (Roman Dmowski  , Władysław Grabski )

– Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” – PSL-„Piast” (Wincenty Witos , Maciej Rataj)

– Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” – PSL-„Wyzwolenie” (Stanisław Thugutt)

– Polska Partia Socjalistyczna – PPS (Ignacy Daszyński , Jędrzej Moraczewski)

– Komunistyczna Partia Robotnicza Polski  – KPRP  – od 1925 r. Komunistyczna Partia Polski – KPP (Adolf Warski)

– Polskie Stronnictwo Chrześcijańsko-Demokratyczne (Wojciech Korfanty )

IV. Wokół wyborów prezydenckich

1. Wybory parlamentarne – listopad 1922 r.

a. zwycięstwo Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej (Chjena)

b. klęska piłsudczyków

2. Wybory prezydenta – 9 XII 1922 r.

a. zwycięstwo Gabriela Narutowicza

b. gwałtowna reakcja narodowej demokracji

c. zamach na Gabriela Narutowicza w Zachęcie – 16 XII 1922 r.

3. Wybór Stanisława Wojciechowskiego na nowego prezydenta

 

V. Reformy Władysława Grabskiego

1. Sytuacja gospodarcza Polski po zakończeniu wojny

a. deficyt budżetowy

b. hiperinflacja

c. niepokoje społeczne – krwawo stłumione rozruchy w Krakowie

2. Powołanie rządu ponadpartyjnego z Władysławem Grabskim jako premierem (XII 1923 r.)

3. Reforma walutowa Władysława Grabskiego

a. działania na rzecz zrównoważenia budżetu:

– redukcja wydatków (redukcja zatrudnienia w administracji państwowej)

– nałożenie nadzwyczajnego podatku majątkowego

b. wprowadzenie nowej waluty – polskiego złotego

4. Reforma rolna

a. uchwała sejmu ustawodawczego z 10 VII 1919 o reformie rolnej

b. realizacja reformy od 1925 r.

c. wykup i parcelacja wielkiej własności ziemskiej

d. sprzedaż ziemi chłopom