5. 6. Polska w latach 1764-1772

I. Pierwsze lata panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego

1. Elekcja Stanisława Poniatowskiego na króla Polski – 1764 r.

a. poparcie polityczne Familii

b. poparcie polityczne i militarne carycy Katarzyny II

c. koronacja królewska – w Warszawie

2. Pierwsze reformy wewnętrzne

a. najważniejsze reformy sejmu konwokacyjnego

– zniesienie jednomyślności (ograniczenie liberum veto) w sprawach skarbowych i wojskowych

– ograniczenie kompetencji hetmanów i podskarbich poprzez utworzenie komisji skarbowych i wojskowych

– zniesienie obligatoryjności instrukcji sejmowych dla posłów

– wprowadzenie cła generalnego

b. reformy sejmu koronacyjnego

– utworzenie „konferencji króla z ministrami” jako namiastki rządu

– powołanie komisji dobrego porządku (skarbu, gospodarki i menniczej)

c. działalność  Stanisława Augusta Poniatowskiego w pierwszych latach panowania

– reforma armii

– utworzenie Szkoły Rycerskiej1765 r.

– uruchomienie mennicy państwowej

– utworzenie Komisji Górniczej

– rozwój manufaktur

II. Konfederacja barska

1. Sprzeciw wobec reform wewnętrznych

a. obawy państw sąsiednich przed skutiami wzmocnienia Polski

b. nasilenie się opozycji wewnętrznej wobec zagrożenia utraty „złotej wolności”

2. Sprawa dysydentów – prowokacja rosyjska

a. intrygi ambasadora rosyjskiego w Polsce – Mikołaja Repnina

b. zawiązanie przez innowierców konfederacji w Toruniu i Słucku – 1767 r.

– żądanie przywrócenia praw politycznych

– wsparcie wojsk carskich

c. zawiązanie konfederacji w Radomiu przez katolików

– stronnicy Potockich

– zwrócenie się o pomoc do carycy Katarzyny II

– żądnie cofnięcia dotychczasowych reform ustrojowych i detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego

d. aresztowania przeciwników równouprawnienia dysydentów (m.in. biskupów Kajetana Sołtyka i Andrzeja Załuskiego oraz hetmana Wacława Rzewuskiego)

3. Uchwalenie praw kardynalnych – nienaruszalnych zasad ustrojowych – 1768 r.

a. najważniejsze prawa kardynalne:

wolna elekcja

liberum veto

– prawo wypowiadania królowi posłuszeństwa

– unia z Litwą

b. za gwaranta praw kardynalnych została uznana Rosja – formalne uzależnienie Rzeczypospolitej od Rosji

4. Wybuch i przebieg konfederacji barskiej (1768-1772 r.)

a. zawiązanie konfederacji w Barze na Podolu

– na czele Michał Krasiński

– hasło obrony wiary i wolności szlacheckiej

– antycarski i antykrólewski charakter konfederacji

b. niepowodzenia konfederatów na Podolu

– klęska w walce z armią rosyjską

– bunt chłopów ukraińskich – koliszczyzna

c. rozszerzenie się konfederacji na Małopolskę, Wielkopolskę i Litwę

wojna partyzancka

– na poprawę sytuacji konfederatów wpłynął wybuch wojny rosyjsko-tureckiej

d. powołanie generalności – naczelnego organu politycznego i wojskowego

e. ogłoszenie detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego

f. nieudana próba uprowadzenia Stanisława Augusta Poniatowskiego – Kazimierz Pułaski

g. militarna klęska konfederatów

III. Pierwszy rozbiór Polski – 1772 r.

1. Podpisanie przez Rosję traktatów rozbiorowych z Prusami i Austrią – 5 VIII 1772 r.

2. zabór ziem

a. Rosja – północno-wschodnie obszary Rzeczpospolitej – obszar 92 tys. km2 zamieszkały przez 1,3 mln ludzi

b. Prusy – Pomorze Gdańskie i Warmia, część Wielkopolski i Kujaw – 32 tys. km2 i 0,6 mln ludzi

c. Austria – południowa część Rzeczpospolitej – 83 tys. km2 i 2,6 mln ludzi

3. Sejm rozbiorowy

a. sejm rozbiorowy został zwołany na żądanie państw zaborczych w 1773 r.

b. obrany pod węzłem konfederacji

c. opór części posłów – m.in. Tadeusza Rejtana

d. postanowienia sejmu rozbiorowego

– zatwierdzenie zaborów

– zatwierdzenie niekorzystnych dla Polski traktatów handlowych

e. powołanie Rady Nieustającej – 1773 r.

– funkcja najwyższej władzy wykonawczej

– składała się z pięciu kolegialnych departamentów (Interesów Cudzoziemskich, Skarbu, Sprawiedliwości, Wojskowy, Policji

f. utworzenie Komisji Edukacji Narodowej (KEN) – 1773 r.