Cesarstwo bizantyjskie

I. Ciągłość rozwojowa cesarstwa wschodniorzymskiego od starożytności do średniowiecza

1. Stolicą Konstantynopol (Bizancjum)

2. Podstawy funkcjonowania państwa:

a. rozwinięta gospodarka

– racjonalna sieć miejska

– stabilny system monetarny

– rozwinięte rolnictwo

– efektywny system podatkowy

b. kompetentna kadra urzędnicza

c. skuteczna służba dyplomatyczna

d. silna armia

3. Przemiany gospodarcze, społeczne i polityczne odmienne niż w Europie Zachodniej

II. Panowanie Justyniana I Wielkiego  (527-565)

1. Próba odbudowy terytorialnej cesarstwa rzymskiego

a. zakończenie wojen z Persją

b. działalność wodza Belizariusza

c. podbój państwa Wandalów w Afryce Północnej (533 r.)

d. podbój państwa Ostrogotów w Italii (535-540 r.)

e. opanowanie południowej części Hiszpanii (525-555 r.)

2. Polityka wewnętrzna Justyniana I Wielkiego

a. krwawe stłumienie powstania „Nika” – 532 r.

b. kodyfikacja prawa rzymskiego

– prace pod kierunkiem Tryboniana

– publikacja tzw. Kodeksu Justyniana  (Corpus Iuris Civilis) – 534 r.

c. reforma administracji

III. Kultura bizantyjska

1. Pielęgnacja dziedzictwa antycznego

2. Walka z pozostałościami religii pogańskiej –  zamknięcie pogańskiej Akademii Platońskiej  - 529 r.

3. Zanik języka łacińskiego – dominacja greki

4. HistoriografiaProkopiusz z Cezarei

5. Sztuki plastyczne:

– mozaiki

ikony – kult  świętych obrazów

– zanik rzeźby figuralnej

– rzemiosło artystyczne – wyroby jubilerskie i luksusowy sprzęt codziennego użytku

Hagia Sophia  (Kościół Mądrość Boża) – arcydzieło architektoniczne

6. Spór między ikonodulami (zwolennicy kultu ikon) i ikonoklastami (przeciwnikami kultu ikon)

IV. Kryzys Bizancjum

1. Epidemia dżumy – 542 r. (według niektórych szacunków zmarło około 40% mieszkańców)

2. Zagrożenie zewnętrzne – najazdy:

a. Longobardów – utrata prawie całej Italii ( z wyjątkiem egzarchatu raweńskiego)

b. Słowian

c. Awarów

d. zakończone niepowodzeniem oblężenie Konstantynopola przez Słowian i Awarów – 626 r.

e. Persów

– walki o Syrię i Palestynę oraz Egipt

– cesarz Herakliusz I (610-641) odzyskał wcześniej utracone ziemie

– zwycięska bitwa pod Niniwą (627 r.)

f. inwazja Arabów (VII w.) 

– utrata przez Bizancjum Północnej Mezopotamii, Syrii, Palestyny, Egiptu oraz Afryki Północnej (2/3 posiadanego terytorium)

– zakończone niepowodzeniem oblężenie Konstantynopola – 717 r. (użycie przez flotę tzw. greckiego ognia)

g. najazd na ziemie zamieszkałe przez ludność słowiańską tureckich Protobułgarów

V. Reformy administracyjne i społeczne

1. Podział kraju na okręgi wojskowe – tzw. temy – władzę administracyjną i wojskową sprawują stratedzy

2. Przydział działek dla żołnierzy zamiast żołdu.

VI. Odrodzenie Bizancjum

1. Panowanie Bazylego I Macedończyka (867-886 r.)

2. Walki z Arabami

3. Odzyskanie kontroli nad Krymem

4. Udział w chrystianizacji Bułgarów oraz państwa wielkomorawskiego  i Rusi

5. Podbój Bułgarii – Bazyli II (976-1025 r.)

 

Opracowanie tematu:  Bizancjum

Galeria ilustracji: Bizancjum

Historia w źródłach:

O ceremoniale bizantyjskim w średniowieczu