1. 5. Podziały społeczne

 

1. Struktura społeczna – zbiór elementów, z których składa się społeczeństwo oraz układ zachodzących między nimi zależności.

Rodzaje struktury społecznej

a. struktura klasowa (podział na wielkie zbiorowości ze względu na status społeczny i położenie majątkowe)

b. struktura warstwowa (podział na duże zbiorowości ze względu na styl życia i wpływ na władzę)

c. struktura narodowościowa (podział ze względu na narodowość)

d. struktura wyznaniowa (podział ze względu na wyznawaną religię)

e. struktura demograficzna (podział ze względu na płeć, wiek)

f. struktura zawodowa (podział ze względu na źródło utrzymania)

 

2. Stratyfikacja społeczna (rozwarstwienie społeczne) – podział społeczeństwa na zbiorowości znajdujące się w odmiennej sytuacji społecznej i ekonomicznej, różniące się wykształceniem i stylem życia oraz zróżnicowanym dostępu do dóbr

a. system kastowy

– system zamknięty

– przynależność zdeterminowana urodzeniem, rasą płcią

b. system stanowy

– zamknięty

– podział na stany (szlachecki, duchowny, mieszczański i kmiecy)

– przynależność ze względu na urodzenie (z wyjątkiem stanu duchownego)

– odrębne system prawny i odrębne sądownictwo

c. system klasowy

– system otwarty

– podział na wielkie zbiorowości o podobnym statusie materialnym

 

3. Klasy społeczne

a.  klasami społecznymi nazywamy grupy podstawowe w społeczeństwie, różniące się między sobą rolą i  pozycją ekonomiczną w społeczeństwie

b. pojęcie klasy społecznej

– wg Karola Marksa – wielki zbiór jednostek wyznaczony ze względu na jednakowy stosunek do środków produkcji (kapitaliści i proletariusze)

– wg Maxa Webera – grupa ludzi posiadająca podobne szanse realizacji własnych celów, znajdujących zbliżoną pozycję społeczną

 

4. Nierówność społeczna – nierówny dostęp do wykształcenia, prestiżu społecznego, dóbr materialnych, władzy

5. Ruchliwość społeczna (mobilność społeczna) – przemieszczanie się jednostek lub całych zbiorowości w układzie pozycji społecznej.

a. ruchliwość pionowa – typy przemieszczeń, które powodują zmianę pozycji społecznej jednostki

awans

degradacja

b. ruchliwość pozioma – przejście jednostki z jednej grupy społecznej do drugiej, umieszczonej na tym samym poziomie stratyfikacji społecznej

c. ruchliwość społeczna może być oceniana w skali wewnątrzpokoleniowej lub międzypokoleniowej

d. ze względu na podmiot ruchliwości społecznej wyróżnia się ruchliwość indywidualną i zbiorową

e. ruchliwość społeczna może mieć charakter wewnątrzgrupowy i międzygrupowy

 

6. Przekształcenia struktury klasowo-warstwowej społeczeństwa polskiego

a. społeczeństwo polskie okresu PRL

reforma rolna i nacjonalizacja przemysłu jako główne czynniki determinujące przemiany społeczne po II wojnie światowej

– struktura społeczeństwa polskiego w okresie PRL

- elity polityczne

- grupa dyrektorów przedsiębiorstw  instytucji państwowych

- inteligencja

- pracownicy umysłowi niższego szczebla i robotnicy

- chłopi i robotnicy rolni

b. współczesne społeczeństwo polskie

reformy gospodarcze lat 90-ych XX wieku – przywrócenie gospodarki wolnorynkowej i pluralizmu gospodarczego

– struktura współczesnego społeczeństwa polskiego

- klasa wyższa

- nowa klasa średnia

- klasa średnia

- klasa niższa