1. 7. Zmiana społeczna

 

I. Zmiana społeczna

1. Procesy społeczne – sekwencje powiązanych ze sobą zmian społecznych zachodzących w pewnym okresie czasu

a. rozwój społeczny

b. postęp społeczny

c. regres społeczny

2. Pod pojęciem zmiany społecznej rozumiemy każdą istotną zmianę w zakresie struktury społecznej, instytucji, wartości, norm, zwyczajów, lub ról społecznych w określonym społeczeństwie.

3. Przyczyny zmian społecznych:

a. zmiany w środowisku naturalnym

b. procesy kulturowe – np. zjawisko dyfuzji, czyli przenikania się kultur

c.  przekształcenia technologiczne

d. zmiany demograficzne

e. przekształcenia gospodarcze

f. działalność państwa

– transformacja ustrojowa

– zmiany w systemie prawnym

g. wpływ wybitnych jednostek

4. Postawy wobec zmiany społecznej

a. konformizm – bezkrytyczne dostosowanie się do zmian

b. innowacja – twórcza adaptacja do nowych warunków

c. wycofanie – ukryty brak akceptacji

d. bunt – odrzucenie zachodzących zmian

e. ucieczka – porzucenie własnej zbiorowości

5. Formy zmian społecznych

a. rewolucja

– zmiany obejmują wszystkich dziedzin życia

– radykalny charakter zmian

– gwałtowny przebieg zmian

– masowy udział dużych grup społecznych

– obecność silnych emocji społecznych

b. reformy

– stopniowe przekształcanie elementów systemu społecznego

– unikanie przemocy

– stosowanie instrumentów prawnych

 

 

II. Typy społeczeństw

1. Społeczeństwo pierwotne

a. podstawą egzystencji myślistwo, rybołówstwo i zbieractwo

b. wykorzystywanie prymitywnych narzędzi wykonanych z drewna i kamienia

c. podział pracy wg płci

d. rodzina podstawową formą organizacji społecznej

2. Społeczeństwo tradycyjne

a. podstawą egzystencji rolnictwo i hodowla zwierząt

b. wykorzystanie naturalnych źródeł energii (siła wiatru i wody)

c. rozwój wymiany towarowo-pieniężnej

d. wykształcenie się skomplikowanej struktury społecznej

e. ograniczona ruchliwość społeczna – funkcjonowanie zamkniętych stanów

3. Społeczeństwo industrialne

a. społeczeństwo industrialne wykształciło się pod wpływem rewolucji przemysłowej

b. głębokie przemiany społeczne wynikające z industrializacji i urbanizacji

– zmiany w strukturze społecznej – gwałtowny rozwój liczbowy proletariatu fabrycznego

– gwałtowny wzrost liczby mieszkańców miast

c. duża ruchliwość społeczna

– przemieszczanie się ludności ze wsi do miast

– liczne przypadki degradacji lub awansu społecznego

– znaczne i ciągle pogłębiające się nierówności materialne

4. Społeczeństwo postindustrialne

a. wzrost znaczenia sektora usług

b. automatyzacja, robotyzacja i komputeryzacja procesów produkcyjnych

c. wiedza staje się główną wartością ekonomiczną

d. duża ruchliwość społeczna

e. indywidualizm

5. Społeczeństwo współczesne

a. społeczeństwo otwarte – główne cechy to: tolerancja, indywidualizm, wolość i odpowiedzialność jednostki

b. społeczeństwo konsumpcyjne – społeczeństwo nastawione na wszechstronną konsumpcję

c. społeczeństwo informacyjne – społeczeństwo, w którym najbardziej cenionym towarem jest informacja pozyskiwana, przetwarzana i rozpowszechniana przy pomocy nowoczesnych technologii

d. społeczeństwo masowe – charakteryzuje się konformizmem, unifikacją i zanikiem postaw indywidualistycznych

 

III. Ruchy społeczne

1. Ruch społeczny to forma zbiorowego, spontanicznego działania pewnych kategorii społecznych lub zbiorowości zmierzających do określonego celu i często do wywołania zmiany społecznej.

2. Cechy charakterystyczne ruchu społecznego:

– luźna struktura organizacyjna

– brak sformalizowanego członkostwa

– dążenie do przeprowadzenia zmiany bez przejmowania władzy

3. Klasyfikacja ruchów społecznych

a. radykalne – dążą do głębokich zmian społecznych lub ustrojowych

b. reformatorskie – dążą do zreformowania określonych dziedzin życia

c. ekspresywne – koncentrują się na zmianach w zakresie kultury, systemu wartości lub stylu życia

4. Współczesne ruchy społeczne

a. ruch kobiet

emancypacyjny – walka o zwiększenie udziału kobiet w życiu publicznym (np. sufrażystki – walczyły o prawa wyborcze kobiet)

feminizm – walka o równouprawnienie kobiet

b. ruch niepodległościowy non-violence (bez przemocy)

– twórcą był Mahatma Gandhi

– walka o słuszne prawa bez użycia przemocy

– stosowanie biernego oporu

c. ruch praw obywatelskich

– twórcą Martin Luther King

– walka z segregacją rasową

– walka o pełne równouprawnienie dla czarnoskórej ludności Stanów Zjednoczonych

– stosowanie obywatelskiego nieposłuszeństwa – działania łamiące konkretne przepisy prawne w przekonaniu, że naruszają one istotne wartości dla osób stosujących obywatelskie nieposłuszeństwo