1. 8. Naród i mniejszości narodowe

 

I. Naród

1. Naród jest to trwała zbiorowość ludzi, stanowiąca ukształtowaną historycznie wspólnotę świadomości i kultury, posiadająca wspólną tradycję, język oraz emocjonalny stosunek do własnego terytorium jako miejsca kształtowania się wspólnoty narodowej.

2. Czynniki narodowotwórcze

a. świadomość narodowa – indywidualna deklaracja przynależności do narodu; świadomość wspólnotowości wobec członków własnego narodu i odrębności wobec przedstawicieli innego.

b. język

c. terytorium

d. poczucie wspólnoty pochodzenia

e. świadomość wspólnej historii

f. dziedzictwo kulturowe

g. własne państwo

h. symbole narodowe

3. Koncepcje genezy narodu

a. koncepcja etniczno-kulturalna – podstawą istnienia narodu wartości kulturowe i historyczne

b. koncepcja polityczna – podstawą kształtowania się narodu jest organizacja polityczna

4. Tożsamość narodowa

a. odczuwanie więzi i podobieństwa z pozostałymi członkami narodu

b. poczucie odrębności od innych narodów

c. przekształcanie tożsamości narodowej

asymilacja – proces przyjmowania przez mniejszość narodową kultury dominującej grupy narodowej

natywizacja – proces odradzania najważniejszych elementów własnej tożsamości narodowej (odrodzenie narodowe)

 

II. Postawy wobec narodu

1. Patriotyzm – postawa charakteryzująca się przywiązaniem do własnego narodu

2. Kosmopolityzm – postawa charakteryzująca się osłabieniem poczucia więzi z własnym narodem w wyniku uznawania za swoją ojczyznę całego świata

3. Nacjonalizm – postawa charakteryzująca się uznawaniem własnego narodu jako dobra najwyższego

4. Ksenofobia – postawa charakteryzująca się niechęcią lub wrogością do przedstawicieli innych narodów, wynikającą z poczucia zagrożenia

5. Szowinizm – bezkrytyczny stosunek do własnego narodu połączony z brakiem szacunku i pogardą do innych narodów

6. Rasizm – przekonanie o nierównej wartości biologicznej i intelektualnej przedstawicieli różnych ras

7. Antysemityzm – odmiana rasizmu polegająca na wrogości wobec Żydów

 

III. Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce w świetle Ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym

1. Mniejszość narodowa – grupa ludzi, odróżniająca się od większości społeczeństwa językiem, kulturą, pochodzeniem etnicznym bądź religią, która posiada lub posiadała własne państwo

Mniejszości narodowe w Polsce

Niemcy

Ukraińcy

Białorusini

Żydzi

Rosjanie

Litwini

Czesi

Słowacy

Ormianie

2. Mniejszość etniczna – grupa ludzi, odróżniająca się od większości społeczeństwa językiem, kulturą, pochodzeniem etnicznym bądź religią, która nie posiada i nigdy nie posiadała własnego państwa

Mniejszości etniczne w Polsce

Romowie

Łemkowie

Tatarzy

Karaimi

3. Sytuacja prawna mniejszości narodowy i etnicznych

a. konstytucyjne gwarancje zachowania i rozwoju własnego języka, obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury

b. zawarta pod auspicjami Rady Europy Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych

c. sytuację prawną mniejszości narodowych i etnicznych szczegółowo określa Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym

– prawo do posługiwania się własnym językiem w życiu prywatnym i publicznym

– w gminach, w których liczba osób należących do danej mniejszości jest nie mniejsza niż 20% jej język może być używany jako język pomocniczy (podwójne nazewnictwo; możliwość prowadzenia oficjalnej korespondencji)

– obowiązek pastwa wspierania działalności zmierzającej do zachowania i rozwoju tożsamości narodowej

– komitetów wyborczych mniejszości narodowych nie obowiązuje 5 procentowy próg wyborczy