2. 4. Ideologie, doktryny i programy polityczne

 

1. Myśl polityczna

a. ideologia – najbardziej ogólny usystematyzowany zbiór idei, wartości, poglądów na świat oraz przekonań na temat organizacji i funkcjonowania społeczeństwa właściwy określonej grupie

b. doktryna – zawiera konkretne sformułowania wyodrębnione z danej ideologii zastosowane do zagadnień społecznych, ekonomicznych itp.

c. program polityczny – powstaje jako efekt dostosowywania doktryny politycznej do aktualnej sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej

 

2. Podział ideologii i doktryn na

a. prawicowe

– uznają istnienie nierówności społecznych – sprzeciwiają się gwałtownym zmianom

– opowiadają się za ochroną tradycyjnych wartości, rodziny i religii

– popierają wolny rynek i negują interwencję pastwa w gospodarkę

b. lewicowe

– hasło sprawiedliwości i solidaryzmu społecznego

– dążą do budowy społeczeństwa egalitarnego i sprzeciwiają wszelkim nierównościom

– popierają interwencję państwa w gospodarkę

– sprzeciwiają się uprzywilejowaniu Kościoła w gospodarkę

c. centrowe

– dążą do utrzymania stanu równowagi między interesami różnych grup społecznych

– popierają gospodarkę rynkową, ale są za jej kontrolą społeczną

 

3. Konserwatyzm

a. główni przedstawiciele

– Edmund Burke

– Brançois Chateaubriand

b. koncepcja jednostki

– przekonanie, że natura człowieka jest skażona złem

– wzorem osobowym jest człowiek zdolny do poświęceń, dla którego obowiązki są ważniejsze niż uprawnienia

c. koncepcja społeczeństwa

– nadrzędność wspólnoty nad jednostką

– przyjmuje hierarchiczną budowę społeczeństwa

– spoiwem gwarantującym ład społeczny jest tradycja, czyli przekazywane z pokolenia na pokolenie normy, poglądy, obyczaje i wierzenia

d. gospodarka

– powinna opierać się na prywatnej własności

– powinna obowiązywać wolna konkurencja

 

4. Liberalizm

a. główni przedstawiciele

– John Locke

– Charles de Montesquieu

– Adam Smith

– Alexis de Tocqueville

– Benjamin Constant

b. koncepcja jednostki

– człowiek jest wartością najwyższą – koncepcja indywidualistyczna

– wolność jednostki jest wartością niepodważalną

– człowiek jest z natury racjonalny

– gwarancja podstawowych praw człowieka: prawa do życia, wolność osobista, wolność sumienia i wyznania, wolność zgromadzeń, słowa i druku

c. koncepcja społeczeństwa

– społeczeństwo jest środkiem służącym człowiekowi do samorealizacji

– wszyscy ludzie są równi wobec prawa

d. gospodarka

– opowiada się za gospodarką wolnorynkową

– sprzeciw wobec interwencjonizmowi państwowemu

– gospodarka powinna opierać się na zasadach leseferyzmu – pełna swoboda działalności gospodarczej

– podstawą gospodarki jest własność prywatna

 

5. Socjaldemokracja

a. główni przedstawiciele

– Ferdynand Lassalle

– Eduard Benstein

– Karol Kautsky

b. koncepcja jednostki

– pozytywna wizja człowieka, który posiada ogromne możliwości i pozbawiony jest wad

– człowiek pojmowany jest jako istota społeczna, w pełni realizująca się tylko w społeczeństwie

c. koncepcja społeczeństwa

– społeczeństwo pojmowane w sposób klasowy

– w społeczeństwie powinny obowiązywać równość społeczna i sprawiedliwość społeczna

d. gospodarka

– socjaldemokraci uznają wolny rynek i ale uważają, że powinien on podlegać kontroli społecznej

– w gospodarce oprócz własności prywatnej powinny funkcjonować inne typy własności

 

6. Nauka społeczna Kościoła

a. główni przedstawiciele

– papież Leon XIII

– Jacques Maritain

– Emmanuel Mounier

b. koncepcja jednostki

– personalizm chrześcijański –  w centrum badań filozoficznych osoba człowieka, a nie społeczność

– przekonanie o wolności człowieka, przejawiającej polegającej na uwolnieniu się od grzechu

– postulat respektowania godności osoby ludzkiej

c. koncepcja społeczeństwa

– społeczeństwo pojmowane jako organiczna całość złożona z powiązanych grup, warstw i klas

– postulat solidaryzmu społecznego – uznanie nadrzędności dobra wspólnego nad egoizmem grup i jednostek

– uznanie rodziny jako podstawowej komórki społecznej

d. gospodarka

– uznanie dla własności prywatnej i społecznej gospodarki rynkowej

– akceptacja dla umiarkowanej ingerencji państwa w gospodarkę

 

7. Faszyzm

a. główni przedstawiciele

– Benito Mussolini

– Adolf Hitler

– Alfred Rosenberg

b. koncepcja jednostki

– pesymistyczna wizja człowieka jako istoty z gruntu złej, egoistycznej i niegodnej zaufania

– odrzucenie indywidualizmu i uznanie człowieka za istotę społeczną i wspólnotową

– postulat wykreowania „nowego człowieka”, charakteryzującego się heroizmem i poświęceniem

c. koncepcja społeczeństwa

– najważniejszą wartością jest naród, który ma do spełnienia misję dziejową

– uznanie dla zasady solidaryzmu, zakładającego współpracę wszystkich klas dla dobra narodu

– podział narodu na elitę rządzącą i masy rządzonych

– zorganizowane hierarchicznie powinny być ściśle podporządkowane i posłuszne rządzącej elicie

d. gospodarka

– uznanie dla własności prywatnej

– działalność prywatnych przedsiębiorców powinna być podporządkowana interesom państwa

– nacjonalizm zakładał silny interwencjonizm państwowy w gospodarkę

 

8. Komunizm

a. główni przedstawiciele

– Karol Marks

– Fryderyk Engels

– Włodzimierz Iljicz Lenin

– Józef Stalin

– Lew Trocki

– Mao Tse-tung

b. koncepcja człowieka

– człowiek jest postrzegany jako część przyrody, który od innych gatunków różni się posiadaniem świadomości

– człowiek jest istotą społeczną i jest wytworem społeczeństwa

– interes jednostki musi być podporządkowany interesowi ogółu

– w procesie uspołecznienia człowieka kluczową rolę odgrywa praca

c. koncepcja społeczeństwa

– sprzeciw wobec kapitalistycznego modelu społeczeństwa, składającego się z dwóch przeciwstawnych klas społecznych – kapitalistów i robotników

– dążenie do idealnego społeczeństwa bezklasowego

– społeczeństwo powinno się opierać na zasadzie równości wszystkich ludzi

d. gospodarka

– dążenie do likwidacji własności prywatnej i zastąpienie jej własnością kolektywną – właścicielem środków produkcji powinno być państwo

– postulat pełnej kontroli państwa nad gospodarką – gospodarka centralnie planowana