3. 2. Modele ustrojowe państw demokratycznych

 

I. Formy współczesnych państw – konstytucyjnie określony sposób organizacji życia politycznego i społecznego w państwie

1. Forma rządów

a. monarchie

– dziedziczne lub elekcyjne

– nieograniczone (absolutne) lub ograniczone (parlamentarne lub konstytucyjne)

b. republiki

2. Reżim polityczny

a. demokratyczny

b. autokratyczny

– państwa totalitarne

– państwa autorytarne

3. Ustrój terytorialno-prawny

a. państwa unitarne – jednolita struktura terytorialna

b. państwa złożone – składają się z wielu członów (landy, stany, kantony), które posiadają własny system organów prawodawczych i posiadają znaczną niezależność

– federacje – państwa związkowe

– konfederacje – związki kilku państw

4. System polityczny – występujący w danym państwie całokształt organów państwowych i innych uczestników życia politycznego (np. partii politycznych, organizacji związkowych, związków wyznaniowych) oraz norm i zasad regulujących zachodzące między nimi relacje

 

II. Modele ustrojowe państw demokratycznych

1. System parlamentarno-gabinetowy

a. dualistyczna władza wykonawcza

– głowa państwa – kompetencje zwykle ograniczone do funkcji reprezentacyjnych

– rząd z premierem na czele – powoływany wspólnie przez parlament i głowę państwa główny organ władzy wykonawczej

b. współzależności między władzą ustawodawczą a władzą wykonawczą

– rząd ponosi odpowiedzialność polityczną przed parlamentem – możliwość udzielenia votum nieufności

– rząd posiada inicjatywę ustawodawczą

– prezydent na wniosek rządu (premiera) w określonych okolicznościach może rozwiązać parlament

2. System prezydencki

a. monizm władzy wykonawczej

– wybieranych w wyborach bezpośrednich prezydent pełni jednocześnie funkcję głowy państwa i premiera

– powoływani przez prezydenta ministrowie nie tworzą rządu jako kolegialnego organu władzy

b. obowiązuje zasada rozdzielności i niezależności władzy ustawodawczej i wykonawczej

– prezydent nie może rozwiązać parlamentu

– prezydent nie posiada inicjatywy ustawodawczej

– prezydent ma prawo weta zawieszającego, czyli zgłoszenia sprzeciwu wobec ustaw, który jednak może zostać odrzucony kwalifikowaną większością głosów

– brak możliwości odwołania prezydenta lub ministrów przez parlament

– prezydent ponosi odpowiedzialność konstytucyjną za naruszenie konstytucji i ustaw (impeachment)

c. system półprezydencki (semiprezydencki)

– prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych

– prezydent określa kierunki polityki wewnętrznej i zewnętrznej państwa

– prezydent powołuje i odwołuje premiera, a na jego wniosek powołuje ministrów

– prezydent ma prawo wydawania dekretów

– rząd i poszczególni jego członkowie ponoszą odpowiedzialność przed parlamentem

d. system parlamentarno-komitetowy

– wybrany w wyborach powszechnych parlament ma pełnię władzy w państwie, a pozostałe organy są mu podporządkowane

– parlament nie może być rozwiązany ani przez głowę państwa ani przez rząd

– rząd jest komitetem wykonawczym parlamentu

– rząd posiada inicjatywę ustawodawczą

– głowa państwa jest powoływana przez parlament i przed nim odpowiada

e. system kanclerski

– charakteryzuje się wzmocnioną pozycją szefa rządu, którym jest kanclerz

– parlament może zgłosić wobec kanclerza konstruktywne wotum nieufności (z jednoczesnym wskazaniem następcy)

– rola prezydenta ogranicza się do funkcji reprezentacyjnych

 

III. Stosunki między władzą świecką a władzą duchowną

1. Modele wzajemnych relacji między władzą świecką a władzą duchowną

a. model państwa wyznaniowego (państwo teokratyczne) – prawo religijne reguluje wszystkie obszary życia społecznego

b. model podporządkowania religii państwu (cezaropapizm)

c. model państwa ateistycznego – państwo nie toleruje żadnej religii

d. model uprzywilejowania głównego wyznania

e. model państwa neutralnego światopoglądowo

2. Relacje państwo-Kościół w Polsce

a. w świetle konstytucji Polska jest państwem neutralnym światopoglądowo, w którym obowiązują zasady:

– równouprawnienie wszystkich związków religijnych

– bezstronność państwa wobec przekonań religijnych oraz swoboda ich uzewnętrzniania

– autonomia i niezależność względem siebie państwa i związków wyznaniowych

– współpraca państwa z Kościołami w sprawach ważnych społecznie

b. stosunki między Kościołem a państwem reguluje konkordat – dwustronna umową między państwem a Watykanem