3. 3. Władza ustawodawcza w państwach demokratycznych

 

I. Aparat państwowy

1. Organ państwowy – osoba lub grupa osób podejmująca decyzje i działająca w imieniu państwa

a. klasyfikacja ze względu na skład:

– jednoosobowe

– kolegialne

b. klasyfikacja ze względu na obszar działania:

– centralne

– terenowe

c. klasyfikacja ze względu na rodzaj realizowanych zadań:

– prawodawcze

– wykonawcze

– sądownicze

– kontrolne

d. klasyfikacja ze względu na sposób powoływania:

– wyłaniane w wyborach

– pochodzące z nominacji

2. Urząd – zespół osób zapewniający realizację zadań organów państwowych

 

II. Parlament

1. Parlamenty są najwyższymi organami przedstawicielskimi i prawodawczymi

2. Funkcje parlamentów

a. funkcja ustrojodawcza – ustanawianie ustroju państwa

b. funkcja ustawodawcza – tworzenie prawa poprzez uchwalanie ustaw

c. funkcja kreacyjna – powoływanie nowych organów państwowych oraz wybieranie osób na najwyższe stanowiska państwowe

d. funkcja kontrolna – jest wykonywana wobec władzy wykonawczej poprzez:

– interpelacje

– zapytania poselskie

e. funkcja legitymizacyjna – polega na uprawomocnianiu ustroju państwa oraz decyzji i działań podejmowanych przez organy państwowe

2. Struktura parlamentu

a. parlamenty jednoizbowe

b. parlamenty dwuizbowe

c. komisje – przygotowywanie projektów aktów prawnych oraz wydawanie opinii i formułowanie wniosków

– komisje zwyczajne

– komisje nadzwyczajne

– komisje śledcze

d. kluby parlamentarne – zrzeszają parlamentarzystów reprezentujących daną partię polityczną

3. Koalicja i opozycja w parlamencie

a. koalicja – partii lub organizacji politycznych zawierane w celu wspólnego występowania na scenie politycznej

b. opozycja parlamentarna nazwa partii lub koalicji partii w parlamencie, które deklarują się jako przeciwnicy polityki rządu oraz popierających go partii politycznych

4. Funkcjonowanie parlamentu

a. tryby pracy parlamentów

– tryb sesyjny – może obradować i podejmować decyzje wyłącznie w okresach nazywanych sesjami

– tryb permanentny – kadencja parlamentu stanowi jednolitą całość

– kworum – matematycznie określona liczba członków izby, których obecność jest konieczna dla ważności głosowania

b. tryb głosowania w sejmie

– większością głosów (za musi być więcej niż przeciw)

– większością bezwzględną (za musi być więcej niż przeciw i wstrzymujących się łącznie/ponad 50%)

– większość kwalifikowana – wniosek musi poprzeć większa od połowy liczba głosujących (np. 2/3, 3/5)

 

III. Wybory parlamentarne

1. Przebieg wyborów reguluje ustawa nazywana ordynacją wyborczą

2. Systemy wyborcze

a. system proporcjonalny – mandaty są dzielone między ugrupowania biorące udział w wyborach proporcjonalnie do liczby głosów

b. system większościowy – w jednomandatowym okręgu wyborczym mandat zdobywa kandydat, który uzyska największą liczbę głosów

3. Mandat parlamentarny – upoważnienie (pełnomocnictwo) do reprezentowania wyborców w sprawowaniu władzy państwowej

a. mandat wolny – parlamentarzysta nie jest związany instrukcjami wyborców

b. mandat imperatywny – zobowiązuje parlamentarzystę do wykonywania woli wyborców

4. Immunitet parlamentarny – przywilej ograniczający lub całkowicie znoszący odpowiedzialność prawną parlamentarzystów za popełnione przez nich czyny i podjęte decyzje

a. immunitet formalny – zakaz pociągania parlamentarzystów do odpowiedzialności sądowej oraz aresztowania lub zatrzymania bez zgody właściwej izby

b. immunitet materialny – wyłącza odpowiedzialność prawną parlamentarzystów za działania związane z wykonywaniem mandatu – działa zarówno w trakcie trwania kadencji, jak i po jej zakończeniu