7. 7. Funkcjonowanie Unii Europejskiej

 

I. Traktaty europejskie

1. Traktat z Maastricht podpisany 7 II 1992 r. wszedł w życie 1 XI 1993 r.

a. wprowadzał nazwę Unia Europejska

b. zawierał plany budowy:

– unii gospodarczej

– unii monetarnej

– unii politycznej

c. planował oparcie Unii Europejskiej na trzech filarach:

– pierwszy filar – wspólna polityka gospodarcza (w ramach Wspólnoty Europejskiej, EWWiS i Euratomu)

– drugi filar – wspólna polityka zagraniczna

– trzeci filar – współpraca w dziedzinie  sprawiedliwości i spraw wewnętrznych

d. wprowadzenie obywatelstwa Unii Europejskiej

2. Traktat amsterdamski z 1997 r.  – stanowił korektę traktatu z Maastricht i przygotowywał Unię Europejską na znaczne poszerzenie

a. układ z Schengen został wprowadzony do systemu prawnego Unii Europejskiej

b. zwiększenie uprawnień prawodawczych Parlamentu Europejskiego

c. poszerzenie zakresu decyzji podejmowanych przez Radę Unii Europejskiej

d. stworzenie możliwości nakładania sankcji na państwa nieprzestrzegające zasad demokracji i praw człowieka

3. Traktat nicejski z 2001 r.

a. zwiększenie kompetencji przewodniczącego Komisji Europejskiej

b. określenie liczbę miejsc w Parlamencie Europejskim przysługujących poszczególnym państwom członkowskim

c. wprowadzenie nowego podziału głosów w Radzie Unii Europejskiej

4. Traktat lizboński z 2007 r.

a. przekształcenie Unii Europejskiej w jednolitą organizację międzynarodową

b. zniesienie systemu filarowego

c. zwiększenie kompetencji prawodawczych Parlamentu Europejskiego

d. utworzenie stanowiska przewodniczącego Rady Europejskiej

e. utworzenie stanowiska wysokiego przedstawiciela Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa

f. wprowadzenie inicjatywy obywatelskiej

g. nadanie praw mocy prawnej Karcie praw podstawowych

5. Zasady ustrojowe Unii Europejskiej

a. zasada równości

b. zasada subsydiarności (pomocniczości)

c. zasada solidarności

 

II. Instytucje Unii Europejskiej

1. Parlament Europejski

a. członkowie są wybierani w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych na pięcioletnią kadencję

– europosłowie posiadają mandaty wolne

– liczba europosłów z każdego państwa zależy od liczby jego ludności (Polska posiada 51 mandatów)

– europosłowie są reprezentantami społeczeństw a nie państw

– europosłowie posiadają immunitet

b. główną siedzibą parlamentu Europejskiego jest Strasburg, ale niektóre agendy pracują w Brukseli i Luksemburgu

c. funkcje Parlamentu Europejskiego

– legislacyjna – uczestniczy w tworzeniu prawa europejskiego

– sprawuje kontrolę nad działalnością pozostałych organów UE

– uczestniczy w uchwalaniu budżetu UE

2. Rada Unii Europejskiej

a. w skład Rady Unii Europejskiej wchodzą odpowiedni dla omawianej problematyki ministrowie państw członkowskich oraz wysoki przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa

b. zadania:

– stoi na straży interesów państw członkowskich i reprezentuje ich rządy

– jest głównym organem prawodawczym Unii Europejskiej

– koordynuje politykę gospodarczą państw Unii Europejskiej

– kreuje i realizuje politykę zagraniczną Unii Europejskiej

– uczestniczy w uchwalaniu budżetu

– mianuje członków innych organów Unii Europejskiej

– koordynuje współpracę między policją i sądownictwem krajów członkowskich

c. tryb podejmowania decyzji

– Rada UE najczęściej podejmuje decyzję kwalifikowaną większością głosów

– stosuje się tak zwane głosy ważone, których liczba przysługująca każdemu z państw członkowskich uzależniona jest od liczby jego mieszkańców

3. Procedury ustanawiania prawa Unii Europejskiej przez Parlament Europejski i Radę Europy

a. zasada współdecyzji – do podjęcia decyzji potrzebna jest zgoda PE i RE

b. zasada zgody – dla ważności aktu prawnego RE musi uzyskać zgodę PE

c. procedura konsultacji – przed uchwaleniem aktu prawnego RE musi zasięgnąć opinii PE (nie jest wiążąca)

4. Rada Europejska

a. skład:

  głowy państw lub szefowie rządów państw członkowskich

– przewodniczący Komisji Europejskiej

– wysoki przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa

b. kompetencje:

– określa główne wytyczne polityki Unii Europejskiej

– wyznacza kierunki rozwoju Unii Europejskiej

– podejmuje decyzje dotyczące przyjęcia nowych członków i stowarzyszenia

– funkcja odwoławcza w procedurze stanowienia prawa unijnego

c. zadania wysokiego przedstawiciela UE do spraw zagranicznych i bezpieczeństwa:

– reprezentowanie Unii Europejskiej na zewnątrz

– kształtowanie i prowadzenie polityki zagranicznej

– prowadzenie dialogu z krajami spoza Unii Europejskiej

– prezentowanie stanowiska UE w organizacjach międzynarodowych

5. Komisja Europejska

a. jest organem kolegialnym Unii Europejskiej

– składa się z 28 komisarzy – po jednym z każdego kraju członkowskiego (w tym przewodniczący oraz wysoki przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa)

– kadencja komisarzy trwa 5 lat

b. siedziba Komisji Europejskiej znajduje się w Brukseli

c. kompetencje Komisji Europejskiej

– jest jedyną instytucją Unii Europejskiej, której przysługuje inicjatywa ustawodawcza (opracowuje projekty aktów prawnych i przedkłada je Radzie UE i Parlamentowi)

– odpowiada za bieżącą politykę UE

– egzekwowanie prawa europejskiego

– reprezentowanie UE na arenie międzynarodowej

6. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

a.  jest najwyższym organem sądowniczym Unii Europejskiej

b. składa się z 27 sędziów powoływanych na 6-letnią kadencję (po jednym z każdego państwa członkowskiego) oraz 8 rzeczników generalnych

c. kompetencje

– rozstrzyganie sporów między państwami członkowskimi oraz między organami Unii Europejskiej

  badanie zgodności aktów prawnych wydawanych przez organy UE z traktatami

– pełni funkcję sądu administracyjnego oraz sądu rozjemczego i cywilnego

– bada zgodność umów międzynarodowych zawartych przez UE z innymi organizacjami i państwami oraz z postanowieniami traktatów

– dokonuje oficjalnej wykładni prawa unijnego

7. Trybunał Obrachunkowy Unii Europejskiej

a. skład – 27 członków powoływanych na 6-letnią kadencję przez Radę Unii Europejskiej

b. kompetencje:

– kontrola wszystkich wpływów i wydatków  instytucji unijnych

– badanie prawidłowości przychodów i rozchodów budżetu wspólnotowego

8. Europejski Bank Centralny

a. jest instytucją finansową Unii Europejskiej

b. organa:

– Zarząd

– Rada zarządzająca

– Rada ogólna

c. posiada wszelkie uprawnienia do prowadzenia polityki monetarnej w strefie euro

 

III. Organy doradcze Unii Europejskiej

1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

2. Komitet Regionów

3. Unia Gospodarcza i Walutowa

4. Polityka regionalna – spójności

a. dwa modele polityki:

– solidarnościowy – polega na transferze środków z regionów najlepiej rozwiniętych do najsłabiej rozwiniętych

– polaryzacyjny – wspieranie regionów najlepiej rozwiniętych

b. fundusze:

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

Europejski Fundusz Społeczny

Fundusz Spójności

 

IV. Proces legislacyjny w Unii Europejskiej

1. Projekt nowego aktu prawnego przygotowywany jest przez Komisję Europejską

2. W ramach procesu dwóch czytań projekt omawiany jest w Parlamencie Europejskim i Radzie Unii Europejskiej

3. W przypadku braku zgody Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej sprawę rozpatruje komitet pojednawczy

4. Trzecie czytanie i głosowanie w Parlamencie Europejskim i Radzie Unii Europejskiej – po przyjęciu przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej akt prawny jest publikowany i staje się obowiązującym prawem

5. W przypadku braku zgody obu organów projekt upada

 

V. Akty prawne organów Unii Europejskiej

1. Rozporządzenie

a. są wydawane przez Radę Unii Europejskiej i Komisję Europejską

b. charakterystyka

– są najważniejszymi aktami prawnymi w UE o charakterze ogólnym i normatywnym – są porównywalne z normami o randze ustawy w prawach krajowych

– mają charakter wspólnotowy – wprowadzają to samo prawo w całej Unii Europejskiej

– są aktami wiążącymi – obowiązują w każdym państwie członkowskim, jednak nie wymagają transformacji do norm wewnętrznych

2. Dyrektywy

a. są wydawane przez Radę Unii Europejskiej i Komisję Europejską

b. charakterystyka

– mogą być skierowane do wszystkich lub wybranych państw członkowskich

– określają cel i termin realizacji, ale wybór metody i formy pozostawiają do wyboru państw członkowskich

– stanowią środek harmonizacji prawa UE

3. Decyzje

a. są wydawane przez Radę Unii Europejskiej i Komisję Europejską

b. charakterystyka

– są aktami prawnymi o charakterze konkretnym i indywidualnym

– są kierowane do państw członkowskich  lub osób prawnych działających  w krajach członkowskich

– są wiążące dla adresata i obowiązują automatycznie

– ich przedmiotem jest najczęściej zastosowanie norm traktatów  w konkretnych sytuacjach

4. Zalecenia i opinie

a. wydawane przez Radę Unii Europejskiej, Komisję Europejską, Parlament Europejski i Komitet Ekonomiczno-Społeczny

b. charakterystyka

– są aktami niewiążącymi

– ich celem jest przekonywanie lub pomoc w interpretacji prawa unijnego