Troska cesarzy o ziemie opuszczone

[...] Mowa prokuratorów [cesarza Hadriana 117-138]: ponieważ Cezar nasz, w nieustannej trosce o ludzkie interesy nakazuje uprawić wszystkie działki ziemi nadające się pod oliwki, bądź winną latorośl a także pod uprawy zbożowe, przeto, dzięki jego opatrzności wszystkim daje się moż­ność zajmowania także i tych działek, które znajdują się w wypuszczonych w dzierżawę centuriach [jednostka powierzchni ziemi równa ok. 50,5 ha] folwarku blandiańskiego i udeńskiego oraz w tych częściach, które z  folwarków lamiańskiego i domicjańskiego przy­łączone zostały do tuzdrytańskiego a nie są uprawiane przez konduktorów. Tym, którzy je zajmą, nadaje się prawo posiadania, użytkowania oraz przekazywania w spadku, zagwarantowane prawem Hadriana dotyczącym nieużytków oraz ziem, które w ciągu dziesięciu lat leżały odłogiem. [...]

Jeśli ktoś zajmie te miejsca zaniedbane przez konduktorów, wniesie taki czynsz jak zazwyczaj, to jest trzecią część plonów. Także i z tych terenów, które przyłączone zostały z lamiańskiego i domicjańskiego fol­warku do tusdrytańskiego, płacić będzie tyleż samo. Od oliwek, które w dołach zasadzi lub też na dziczkach zaszczepi, żadnej części zbiorów w ciągu najbliższych dziesięciu lat ściągać się nie będzie; tak samo i od drzew owocowych, w ciągu najbliższych siedmiu lat. Z owoców te tylko podlegać będą podziałowi, które sprzedadzą właściciele. Te suche części plonów, jakie obowiązany będzie oddać, odda w ciągu najbliższych pięciu lat dzierżawcy zajętej przez siebie ziemi; po tym terminie – skarbowi.

Tekst inskrypcji  łacińskiej z Północnej Afryki.

za: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, Warszawa 1961, nr 3, s. 41-42

 

A. Wyjaśnij, jakich gruntów dotyczy cytowane źródło.

B. Przedstaw warunki prawne i finansowe na jakich nowi dzierżawcy mieli objąć wskazane w źródle gruntu.