Rzymski szyk bojowy

Dlaczego więc zwyciężają Rzymianie i co doprowadza do porażek tych, co sto­sują falangę? Otóż wojna nie ma ustalonych sposobności i terenów bitwy. Jest przecież rzeczą powszechnie znaną, że falanga potrzebuje terenu równego i otwartego, a przy tym wolnego od wszelkich przeszkód w rodzaju rowów, urwisk, wąwozów, pagórków czy koryt rzecznych; bo wszystko to wystarczy, by stanowić przeszkodę dla tego rodzaju szyku bojowego i zupełnie go zdezorganizować [...]

Nie potrzebujemy bowiem uzasadniać tych naszych wywodów słowami. O ich słuszności świadczą same fakty. Rzymianie mianowicie, nie ustawiają szyku równo naprzeciw nieprzyjaciela i nie idą z całą armią na spotkanie z frontem falangi, lecz część oddziałów trzymają z boku w rezerwie, część idzie na starcie z wrogiem. Skutek jest taki, że falanga czy odeprze stawiających jej opór, czy sama przed nimi musi ustąpić, traci istotny swój walor. Bo czy posuwa się naprzód nacierając na ustępujących, czy sama ucieka przed napierającymi, odrywa się od reszty swych wojsk, a gdy to nastąpi, rezerwa nieprzyjacielska uzyskuje wolną przestrzeń, którą właśnie zajmowała falanga, i sposobność do tego by uderzyć na nią już nie od frontu, lecz zaatakować ją z boku lub z tyłu. [...] Żołnierz rzymski jak raz wystąpi w uzbrojeniu do walki, jednako jest przygotowany na każdą ewentualność, na każdy teren i każde spotkanie z nieprzyjacielem. Gotów jest zawsze i w tym samym stopniu bić się, gdy trzeba czy to występując wspólnie z całą swą armią, czy z jej częściami, oddziałami, czy indywidualnie. I jak zdolność bojowa w walce według pewnych jednostek ma tu duże zalety, tak też ostateczne wyniki odpowiadają o wie­le pewniej zamierzeniom Rzymian niż zamierzeniom innych.


J. Tazbirowa, E. Wipszycka, Historia. Starożytność. Podręcznik dla szkół średnich klasy I liceum ogólnokształcącego  technikum i liceum zawodowego. Warszawa 1989

1. Jako to rodzaj źródła historycznego? Uzasadnij swoją odpowiedź.

2. Oceń wiarygodność źródła.

3. Na czym polegała przewaga rzymskiego szyku bojowego nad falangą?