Struktura społeczeństwa angielskiego

 

O pierwszej grupie gentlemenów Anglii zwanych „nobilitas maior”

(...) W Anglii żaden człowiek nie rodzi się baronem, z wyjątkiem tych, którzy rozporządzają rocznym dochodem przynajmniej tysiąca funtów lub ty­siąca marek (...)

O drugim rodzaju gentlemenów, których można nazwać „Kobilitas minor” oraz o pierwszej grupie rycerzy [knights ]

Żaden człowiek nie jest rycerzem dziedzicznie, nawet król lub   książę, (...) rycerze więc nie rodzą się, lecz są stwarzani (...) W Anglii    każdy kto może rozporządzać czterdziestoma funtami szterlingów rocznego  dochodu ze swych wolnych posiadłości ziemskich (...) może być przez króla nakłonio­ny do przyjęcia tego wyróżnienia i honoru lub – w przeciwnym razie     do płacenia grzywny (...)

O szlachcicach [esquires]

Szlachcicami (których potocznie nazywa się „saulers”] będą ci  wszyscy, którzy noszą herby (jak je zwykle nazywamy) (...) Tej grupy nie    będziemy uważać za oddzielną grupę we wspólnocie angielskiej, lecz będziemy     ich zaliczać do tej samej grupy co gentlemenów (...)

O gentlemenach

Gentlemenami będą ci, których krew i urodzenie uszlachcają i   wyróżnia­ją (...) Zazwyczaj król tylko uszlachca oraz mianuje baronów lub nadaje wyż­sze godności, jeśli bowiem chodzi o gentlemenów, to można ich stwarzać  ta­nim kosztem w Anglii. Ktokolwiek bowiem zajmuje się badaniem praw  króle­stwa, studiuje na uniwersytetach, kto zajmuje się naukami wyzwolonymi,  by rzec krótko, kto może żyć próżniaczo, nie z pracy rąk, a będzie   zachowy­wał postawę, powinności i oblicze gentlemana, będzie nazywany panem  [ma­ster] (...) l będzie uważany za gentlemana (...)

O obywatelach [citizensj  i mieszczanach [burgesses]

Następnymi po gentlemenach, których trzeba wyróżnić, będą  obywatele  i mieszczanie, tacy, którzy nie tylko będą wolni i uznawani za urzędników   w miastach, lecz także będą mieli pewien majątek, by te funkcje piastować.  Ci obywatele i mieszczanie mają jednak służyć państwu w swych miastach  i  okręgach lub w możności określenia ich liczby, z wyjątkiem  tylko   podczas ich udziału w stanowieniu praw w zgromadzeniu powszechnym królestwa, które zwie się parlamentem. Stare miasta mianują cztery osoby,  a  każdy   okręg dwie, by mieć w nim głosy i wyrażać swą zgodę lub sprzeciw w imieniu  mia­sta lub okręgu, z którego są wyznaczeni.

O yeomenach

Ci których nazywamy yeomenami, następni po arystokracji [nobility], ry­cerzach [knights]  i szlachcie [sąuires], mają najwięcej ciężarów i pracy w państwie (...) Nazywam yeomanem tego, kogo nasze prawa nazywają  „legalem

Hominem” (...) który jest wolnym Anglikiem z urodzenia i może rozporządzać

swą własną wolną ziemią o rocznym dochodzie do sumy 40 szylingów (...)  Lu­dzie z tej grupy sami przyznają, że nie są gentiomenami (...) a jednak ma­ją przewagę i więcej poważania niż zwykli robotnicy i rzemieślnicy, a tak­że powszechnie żyją dostatnio (...) Ci właśnie (w przeważającej części)  są tylko nieco mniej znaczni od genlmenów (...) i dzięki posiadanym środkom dochodzą do takiego bogactwa, że są w stanie kupić ziemię niegospodarnych gentleaenów – i powszechnie to czynią, a zgodnie z prawami królestwa  po umieszczeniu swych synów w szkołach uniwersyteckich lub w inny sposób po­zostawiając im wystarczający obszar ziemi, na której mogą żyć bez pracy – czynią tym samym swych synów gentlemanami (...)

O czwartym rodzaju ludzi, którzy nie rządzą

Czwarty rodzaj lub klasa pośród nas to ci, których starożytni Rzymianie nazywali „capite censi'” (...) Są to robotnicy dniówkowi, biedni gospodarze rolni, nawet kupcy lub detaliści, którzy nie mają żadnej wolnej ziemi, copyholdersi i wszyscy rzemieślnicy (...) Nie mają oni żadnego głosu ani władzy w naszym państwie; nie mają żadnego znaczenia, a są tylko przedmio­tem władzy.

Historia powszechna XVI wieku. Teksty źródłowe. Wybrali i opracowali Zygmunt Boras i Maciej Serwański, Poznań 1978, str. 34-36

1. Jaki to rodzaj źródła historycznego? Uzasadnij swoją odpowiedź

2. Przedstaw strukturę społeczeństwa angielskiego w drugiej połowie XVI w.

3. Ustal główne kryteria podziałów społecznych

4. Określ, która z wymienionych grup społecznych według autora rozwijała się najbardziej dynamicznie?