Postulaty powstańców chłopskich z 1525 r.

Dwanaście artykułów

Chrześcijańskiemu czytelnikowi pokój i łaska Boża za sprawą Chrystusa. Jest wielu antychrystów, którzy teraz z powodu zgromadzonego chłopstwa znaleźli powód do ubliżania Ewangelii, powiadając: „To są owoce nowej Ewangelii? Nikomu nie być posłusznym, we wszystkich miejscach bunto­wać się i burzyć się, przy użyciu wielkiej przemocy gromadzić się, aby du­chowne i świeckie władze reformować, tępić, a nawet może zabijać?” Wszyst­kim tym bezbożnym i zbrodniczym opiniodawcom odpowiadają niżej wypi­sane artykuły, po pierwsze aby ich odwieść od lżenia Słowa Bożego, po drugie aby przed nimi nieposłuszeństwo, a nawet bunt wszystkich chłopów po chrześcijańsku usprawiedliwić [...]

Po pierwsze: jest nasza pokorna prośba i żądanie a także nas wszystkich wola i mniemanie, iż my odtąd chcemy mieć władzę i moc, aby cała gmina proboszcza sama wybierała i naznaczała, aby miała też władzę tegoż usu­wać, gdyby nie prowadził się należycie. Tenże wybrany proboszcz powinien nam głosić świętą Ewangelię czysto i jasno, bez jakichkolwiek ludzkich dodatków [...]

Po drugie [...] chętnie będziemy oddawać sprawiedliwą dziesięcinę ze zboża, ale to co się słusznie należy [...] proboszczowi, który głosi jasno Słowo Boże, [...] na potrzeby biednych [...] i na obronę kraju. Poza tym żadne inne podatki krajowe nie powinny być nakładane na biednego człowieka [...]

Po trzecie: dotychczas był zwyczaj, że uważano nas za ludzi poddanych, nad czym należy się litować, zważywszy, że Chrystus wszystkich nas Swą dro­gocenną krwią zbawił i odkupił, tak samo pasterzy jak i dostojników, ni­kogo nie wyłączając. Dlatego wynika z Pisma świętego, że jesteśmy wol­nymi i przeto chcemy nimi być [naprawdę] [...]

Po czwarte: dotychczas był zwyczaj, że żaden ubogi człowiek nie miał prawa do zwierzyny, ptactwa, i ryb w płynącej wodzie nie mógł łowić, co uważamy za całkiem niewłaściwe, niegodziwe i niezgodne ze Słowem Bo­żym [...]

Po piąte: uskarżamy się także na wyrąb drzewa, ponieważ nasi panowie przywłaszczyli sobie sami wszystkie lasy, i kiedy biedny człowiek czego potrzebuje, musi on wszystko kupować za podwójną cenę. Uważamy więc, iż wszystkie lasy, czy są w rękach duchownych czy świeckich, których oni nie kupili, powinny zostać znowu zwrócone całej gminie [...]

Po szóste: uskarżamy się także na pańszczyznę, która z dnia na dzień powiększa się i codziennie wzrasta; żądamy, aby miano dla nas należny wzgląd i nie obarczano nas tak dotkliwie, lecz łaskawie wymagano tego, co nasi rodzice odrabiali, oczywiście zgodnie ze Słowem Bożym.

Po siódme: chcemy, aby panowie nie nakładali na nas dalszych cięża­rów [...], aby chłop mógł bez przeszkód i spokojnie użytkować swą posia­dłość i korzystać z niej [...]

Po ósme: jesteśmy bardzo obciążeni, gdyż wielu [chłopów], którzy trzy­mają grunty nie mogą podołać czynszom, które na tych gruntach ciążą [...], czynsze te mają być zniżone, aby chłop nie pracował za darmo [...]

Po dziewiąte: uskarżamy się na wielkie nadużycia, ponieważ wciąż usta­nawia się nowe kary [...]. Chcemy, aby nas karano podług starej, zapisanej kary [...] a nie zależnie od łaski pańskiej.

Po dziesiąte: skarżymy się, ponieważ niektórzy panowie przywłaszczyli sobie łąki, a również i role, które do gminy należą. Ziemie te chcemy z po­wrotem przejąć we władanie gminy [...]

Po jedenaste: chcemy, aby był w zupełności zniesiony zwyczaj zwany „wypadkiem zgonu”, nie ścierpimy bowiem nigdy, ani nie dopuścimy, aby miano rabować wdowom i sierotom ich własność [...]

Po dwunaste: postanawiamy i rzetelnie mniemamy, że jeśliby jeden lub więcej z tu przedstawionych artykułów nie odpowiadał Słowu Bożemu, nie będziemy się przy nich upierać, jeśli zostanie udowodniona ich niezgodność ze Słowem Bożym.

 

Teksty źródłowe do nauki historii w szkole. Reformacja, oprac. Lech Szczucki i Janusz Tazbir, Warszawa 1960 nr 13

 

1. Wymień i skomentuj postulaty ekonomiczne.2. Jakiego rodzaju posługi kapłańskiej domagali się powstańcy?
3. Wymień obciążenia, na które się godzili i które odrzucali uczestnicy powstania.
4. Jakie były oczekiwania powstańców w zakresie wymiaru sprawiedliwości?
5. Wskaż najbardziej radykalny postulat społeczny. Wyjaśnij na czym polega jego doniosłość.