Wielki Manifest Towarzystwa Demokratycznego Polskiego z 4 grudnia 1836 r.

Polska więc niepodległa i Polska demokratyczna – oto cel stowarzy­szenia naszego.

Nie jedna cząstka, nie jeden ułamek wielkiego narodu, ale cała w gra­nicach przedrozbiorowych zwarta Polska zdolna jest samoistny byt swój utrzymać, posłannictwu swemu zadośćuczynić (...)

Odrodzona, niepodległa Polska demokratyczna będzie. Wszyscy bez różnicy wyznań i rodu odbiorą w niej umysłowe, polityczne i socjalne usamowolnienie, nowy porządek obejmujący własność, pracę, przemysł, wychowanie i wszystkie stosunki towarzyskie, na zasadach równości opar­ty, zajmie miejsce bezrządu, któremu przywłaszczyciele nazwisko praw dotąd nadają. Odrodzona Polska arystokratyczną Rzecząpospolitą być nie może. Wszechwładztwo wróci do ludu, stan niegdyś panujący rozwiąże się ostatecznie, między lud zstąpi, stanie się ludem, wszyscy będą równi, wszyscy wolni, wszyscy dziećmi jednej matki Ojczyzny.

Niepodległa tylko i demokratyczna Polska zdolną jest wielkie posłan­nictwo swoje spełnić, absolutyzmu przymierze rozerwać, jego zgubny wpływ na cywilizację Zachodu zniszczyć, demokratyczną ideę wśród Słowian, dziś za narzędzie ujarzmienia służących, rozszerzyć tą ideą ich złączyć, a przez cnoty swoje, przez czystość i siłę ducha swego, powszechne nawet usamodzielnieniu europejskich ludów dać początkowanie.

(...) pierwszym do boju hasłem powinno być usamowolnienie ludu, oddanie wydartej mu ziemi na własność bezwarunkową, wrócenie praw, powoływanie do używania korzyści niepodległego bytu wszystkich, bez różnicy wyznań i rodu. Taki tylko wymiar sumiennej, szczerej, niedwu­znacznej sprawiedliwości rozwinąć może w całej uciśnionych masie uczu­cie prawdziwego poświęcenia się i wlać to wielkie przekonanie, iż dwudziestomilionowy naród koalicję Europy całej zburzyć i zniszczyć jest w sta­nie, tak jak ją zniszczyła niedawnymi czasy republikancka Francja (...)

W Polsce więc są wszystkie warunki odzyskania niepodległego i demokratycznego bytu. Ona sama zdolną jest własnymi siłami powstać, najezdników zniszczyć, jarzmo wewnętrzne złamać i na trwałych zasadach  demokracji istnienie swoje ugruntować.

(…)

Gabinetowe układy nie przywrócą Polski, a monarchiczne wojny sprawiedliwości ludowi nie wymierzą. Tak nam jednak drogą jest Ojczyzna, tak samo bolą nas jej rany, iż z żadnego wypadku, z żadnej przyjaznej okoliczności korzystać nie zaniedbamy. Ogarniemy przeto wszystko, co sprawie naszej w czymkolwiek użyteczne być może, co osiągnięcie głównego celu ułatwić lub zbliżyć jest zdolne. (…)

Teksty źródłowe do nauki historii w szkole. Wielka Emigracja,  opracował M. Żychowski, Warszawa 1962, nr 31, str. 35-36

1. Napisz, na czym polega, zdaniem autorów Manifestu, szczególne posłannictwo Polski.

2. Jaki kształt terytorialny i ustrój polityczny powinna mieć odrodzona Polska?

3. Przedstaw program społeczny Towarzystwa Demokratycznego Polskiego.

4. Jakie okoliczności, zdaniem autorów Manifestu, zdecydują o odzyskaniu przez Polskę niepodległości?