7. 6. Monarchia stanowa w Polsce

1. W czasach państwa pierwszych Piastów Polska była monarchią patrymonialną

2. W XIII i XIV w. Polska przekształciła się w monarchię stanową

a. społeczeństwo polskie uległo oddziałowi na stany:

rycerstwo

duchowieństwo

mieszczaństwo

chłopstwo – stan kmiecy

b. stan rycerski i duchowny były stanami uprzywilejowanymi

3. Powstanie stanu szlacheckiego

a. szlachta wywodziła się z dawnego rycerstwa

– szlachta nadal była zobowiązana do służby wojskowej

– znaczenie wojskowe szlachty zmalało z powodu zmian w wojskowości

b. głównym źródłem dochodu szlachty była ziemia

– szlachta miała prawo do posiadania ziemi na własność

– szlachta część ziemi oddawała w użytkowanie chłopom

– gospodarstwa szlacheckie uprawiali chłopi w ramach pańszczyzny

4. Przywileje szlacheckie

a. przywilej koszycki nadany przez Ludwika Węgierskiego w 1374 r.

a. w którym król:

– obniżył podatki szlachcie

– zobowiązał się nie nakładać nowych podatków bez zgody szlachty

– pokrywać koszty wyprawy wojenne poza granice kraju

– wykupić szlachcica wziętego do niewoli podczas wojny

– obsadzać urzędy wyłącznie Polakami

b. przywilej czerwiński nadany przez Władysława Jagiełłę w 1423 r.

– szlachcic nie mógł być pozbawiony majątku bez wyroku sądowego

– wprowadzał zakaz łącznia urzędów sędziego i starosty

c. przywilej jedlneńsko-krakowski nadany przez Władysława Jagiełłę w 1430 i 1433 r.

– król zobowiązał się nie więzić szlachcica bez wyroku sądowego

– zagwarantował szlachcie wyższe stanowiska kościelne

d. przywilej cerekwicko-nieszawski nadany przez Kazimierza Jagiellończyka w 1454 r.

– król zobowiązał się nie zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody szlachty

e. przywilej piotrkowski, nadany przez Jana Olbrachta w 1496 r.

– szlachta została zwolniona z opłat celnych za przewóz towarów

– wprowadzała zakaz sprawowania urzędów przez mieszczan

f. Konstytucja Nihil novi, uchwalona przez sejm walny w 1505 r.

– wszystkie nowe prawa wymagały zgody senatu i szlachty