2. 2. Demokracja szlachecka w Polsce

1. Przywileje szlacheckie

a. przywilej koszycki nadany przez Ludwika Węgierskiego w 1374 r.

a. w którym król:

– obniżył podatki szlachcie

– zobowiązał się nie nakładać nowych podatków bez zgody szlachty

– pokrywać koszty wyprawy wojenne poza granice kraju

– wykupić szlachcica wziętego do niewoli podczas wojny

– obsadzać urzędy wyłącznie Polakami

b. przywilej czerwiński nadany przez Władysława Jagiełłę w 1423 r.

– szlachcic nie mógł być pozbawiony majątku bez wyroku sądowego

– wprowadzał zakaz łącznia urzędów sędziego i starosty

c. przywilej jedlneńsko-krakowski nadany przez Władysława Jagiełłę w 1430 i 1433 r.

– król zobowiązał się nie więzić szlachcica bez wyroku sądowego

– zagwarantował szlachcie wyższe stanowiska kościelne

d. przywilej cerekwicko-nieszawski nadany przez Kazimierza Jagiellończyka w 1454 r.

– król zobowiązał się nie zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody szlachty

e. przywilej piotrkowski, nadany przez Jana Olbrachta w 1496 r.

– szlachta została zwolniona z opłat celnych za przewóz towarów

– wprowadzała zakaz sprawowania urzędów przez mieszczan

f. Konstytucja Nihil novi, uchwalona przez sejm walny w 1505 r.

– wszystkie nowe prawa wymagały zgody senatu i szlachty

 

2. Zróżnicowanie stanu szlacheckiego

a. formalna równość wobec prawa

b. zróżnicowanie majątkowe:

– magnateria

– szlachta średnia

– szlachta drobna

– szlachta zagrodowa

– szlachta nieposesjonaci (szlachta gołota)

3. Kształtowanie się sejmu walnego

a. sejm w Piotrkowie – 1468 r.

b. pierwszy sejm walny w pełnym składzie został zwołany przez Jana I Olbrachta w 1493 r.

c. walka o kształt sejmu walnego

– przywilej mielnicki

nadany przez Aleksandra Jagiellończyka  w 1501 r.

zwiększał uprawnienia senatu w zakresie:

–  sejm w Radomiu – 1505 r. konstytucja Nihil novi (nic nowego)

 

d. skład sejmu walnego –  trzy stany sejmujące

–  król

–  izba senatorska – osoby piastujące najwyższe urzędy świeckie i kościelne

–  izba poselska – posłowie wybrani przez szlachtę na sejmikach ziemskich

 

4. Sejmiki ziemskie

a. sejmik przedsejmowy

b. sejmik relacyjny

c. sejmik elekcyjny

d. sejmik deputacki

e. sejmik gospodarczy

5. Ruch egzekucyjny

a. zaostrzenie konfliktu pomiędzy królem Zygmuntem I Starym a szlachtą

– koronacja Zygmunta II Augusta  na króla Polski – vivente rege – za życia Zygmunta I Starego (1529 r.)

– tzw. wojna kokosza – rokosz lwowski (1537 r.)

b. program ruchu egzekucyjnego

egzekucja dóbr

egzekucja praw

unifikacja kraju

– zacieśnienie unii polsko-litewskiej

c. przystąpienie Zygmunta II Augusta do ruchu egzekucyjnego

d. skutki ruchu egzekucyjnego

– wzrost politycznego znaczenia średniej szlachty – Mikołaj Sienicki

– odzyskanie przez króla części królewszczyzn

– utworzenie wojska kwarcianego