2. 3. Reformacja i kontrreformacja w Polsce

 

I. Główne nurty reformacji w Polsce

1. Luteranizm

a. zyskał popularność głównie wśród ludności pochodzenia niemieckiego

b. największe wpływy we Wrocławiu, Gdańsku, Elblągu i Toruniu

c. tworzenie gmin wyznaniowych w miastach – zbory

2. Kalwinizm

a. zyskał popularność głównie wśród szlachty i części magnaterii

b. znaczne wpływy  na Litwie i w Małopolsce

c. źródła popularności kalwinizmu wśród szlachty:

– demokratyczny zarząd Kościoła kalwińskiego

– idea samorządności

d. działalność kalwinistów polskich:

– odmowa płacenia dziesięcin

– zamiana kościołów na zbory

– utworzenie gimnazjum humanistycznego w Pińczowie

e. Jan Łaski – przywódca polskich kalwinistów

3. Bracia czescy – odłam husytyzmu (główny ośrodek znajdował się w Lesznie)

4. Bracia polscyarianie

a. radykalny odłam kalwinizmu – powstał w wyniku rozłamu na tle teologicznym w latach 1562-1565

– czołowy ideolog – Piotr z Goniądza

antytrynitaryzm – odrzucenie dogmatu o Trójcy Świętej

– pacyfizm – odmowa służby wojskowej

– zasada braterstwa wszystkich ludzi

– potępienie poddaństwa

b. działalność Fausta Socyna

Raków głównym ośrodkiem socynian

– odstąpienie od sprzeciwu wobec świeckiego prawa i państwa

 

II. Polityka tolerancji religijnej

1. Akt konfederacji warszawskiej1573 r.

a. ustanowiony na sejmie konwokacyjnym po śmierci Zygmunta II Augusta

b. prawna gwarancja wolności religijnej dla dysydentów

c. zasady zachowania pokoju religijnego między różniącymi się w wierze

2. Ugoda sandomierska1570 r.

a. zawarta przez luteranów, kalwinistów i barci czeskich

b. zobowiązanie do wspólnej obrony przed kontrreformacją

 

III. Kontrreformacja w Polsce

1. Czołowi przedstawiciele kontrreformacji:

a. Piotr Skarga

Żywoty świętych

Kazania sejmowe

b. Jakub Wujek

przekład Biblii na język polski

c. biskup warmiński Stanisław Hozjusz

2. Przyjęcie przez Zygmunta II Augusta (1565 r.) i episkopat polski uchwał soboru trydenckiego (1577 r.)

a. zakładanie seminariów duchownych w celu podniesienia poziomu intelektualnego kleru

b. przeprowadzanie wizytacji parafii przez biskupów

c. obowiązek prowadzenia ksiąg chrztów, małżeństw i zgonów

3. Sprowadzenie do Polski jezuitów – 1564 r.

a. zostali osadzeni przez biskupa warmińskiego Stanisława Hozjusza w Braniewie

b. działalność:

– założenie kolegium w Braniewie

– tworzenie kolegiów w innych miastach

– założenie przez króla Stefana Batorego uniwersytetu jezuickiego – Akademii Wileńskiej – 1569 r.

 

IV. Unia brzeska – 1596 r.

1. Powstanie patriarchatu w Moskwie – 1589 r.

2. Zawarcie w Lublinie unii religijnej Cerkwi prawosławnej z Kościołem katolickim w Polsce  – 1596 r.

a. zasady

– Kościół prawosławny uznaje zwierzchność papieża

– Kościół prawosławny zachowuje dotychczasowe obrzędy

b. w wyniku unii brzeskiej powstał Kościół greckokatolicki

c. zwolenników unii brzeskiej nazywano unitami

d. dyzunici prawosławni, którzy odrzucili unię brzeską