2. 4. Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI wieku

I. Społeczeństwo Rzeczpospolitej

1. Stanowy podział społeczeństwa

a. zasady podziału stanowego

– o przynależności decyduje urodzenie (z wyjątkiem stanu duchownego)

– stany różnią się między sobą prawami

– przedstawiciele różnych stanów podlegają odrębnemu sądownictwu

b. stany w Polce

szlachta (ok. 6%)

duchowieństwo (ok. 0,5%)

mieszczaństwo (15%)

chłopi – tzw. stan kmiecy (78,6%)

c. poza strukturą stanową pozostawali tzw. ludzie luźni oraz Żydzi i Ormianie

2. Społeczeństwo Rzeczypospolitej było silnie zróżnicowane pod względem etnicznym i wyznaniowym

II. Gospodarka miejska Rzeczpospolitej

1. Słaby poziom urbanizacji w Polsce

a. rzadka sieć miast

b. niewielka liczba dużych i silnych ekonomicznie miast

c. największe miasta:

– Gdańsk

– Kraków

– Lwów

2. Organizacja życia w miastach

a. władze miejskie

rada miejska

burmistrz

ława

b. organizacja cechowa

– organizacja produkcji

– organizacja nauki i reglamentacja dostępu do zawodu

– działalność pozagospodarcza (obronna, religijna, udział w sprawowaniu władzy w mieście, samopomocowa i towarzyska) 

– poza organizacją cechową działali tzw. partacze

3. Handel

a. handel lokalny

– cotygodniowe targi miejskie

– doroczne jarmarki

b. handel dalekosiężny

– eksport zboża, bydła, drewna, skór, futer, płótna lnianego i konopi

– import wyrobów przemysłowych i tekstylnych

c. w handlu Rzeczypospolitej największą rolę odgrywał Gdańsk

       

III. Gospodarka folwarczno-pańszczyźniana w Polsce

1. Wzrost zapotrzebowania na zboże

2. Rozwój folwarków pańszczyźnianych

a. metody powiększania areału folwarków

– zagospodarowywanie nieużytków

– włączanie do folwarków tzw. pustek (gospodarstw opuszczonych)

– włączanie gruntów wspólnych (gromadzkich)

– włączanie sołectw

b. skutki społeczne rozwoju gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej

– dominacja renty feudalnej w postaci pańszczyzny

– wprowadzenie poddaństwa