4. 4. Powstanie kozackie Bohdana Chmielnickiego

1. Narodziny kozaczyzny na Ukrainie

a. Ukraina została włączona do Polski w 1569 r.unia lubelska

b. Kozacy – wolni, w większości prawosławni mieszkańcy Ukrainy

a. Zaporoże (Dzikie Pola)  – obszar kształtowania się Kozaczyzny

b. organizacja kozaczyzny

– posiadali samorząd i własną organizację wojskową

– siedzibą władz był warowny obóz – Sicz

– jednym ze źródeł utrzymania były wyprawy łupieżcze na terytorium Turcji

c. Kozacy rejestrowi – Kozacy pobierających żołd od Rzeczypospolitej w zamian za gotowość do służby wojskowej

2. Przyczyny konfliktu na Ukrainie

a. dążenie króla do ograniczenia Kozaczyzny

b. dążenie szlachty i magnatów do narzucenia Kozakom poddaństwa

c. walka Kozaków o zachowanie przywilejów i powiększenie rejestru

d. zaostrzenie się konfliktów o podłożu:

– narodowościowym – polonizacja elity ukraińskiej

– wyznaniowym – rywalizacja wyznawców katolicyzmu, prawosławia i kościoła unickiego

e. rozczarowanie Kozaków rezygnacją króla Władysława IV  z planów wojny z Turcją

f. zemsta Bohdana Chmielnickiego  za osobiste krzywdy

3. Wybuch i rozwój powstania Bohdana Chmielnickiego

a. wybuch powstania – 1648 r.

b. pierwsze sukcesy powstańców dzięki wsparciu wojsk tatarskich

– zwycięstwo  pod Żółtymi Wodami

– zwycięstwo pod Korsuniem

– zwycięstwo pod Piławcami1648 r.

4. Eskalacja konfliktu

a. śmierć Władysława IV i elekcja Jana II Kazimierza  – 1648 r.

b. obrona Zbaraża – pod dowództwem Jeremiego Wiśniowieckiego (1649 r.)

c. zawarcie ugody w Zborowie – 1649 r.

– zgoda króla na powiększenie rejestru kozackiego do 40 tys.

– mianowanie Bohdana Chmielnickiego hetmanem wojsk zaporoskich

– przyznanie biskupom prawosławnym godności senatorskiej

– zagwarantowanie urzędów na Ukrainie prawosławnej szlachcie

d. odrzucenie ugody zborowskiej i wznowienie działań wojennych

 zwycięstwo wojsk polskich pod Beresteczkiem 1651 r.

– klęska wojsk polskich pod Batohem w Mołdawii 1652 r.

ugoda w Żwańcu – powrót do warunków ugody zborowskiej (1653 r)

4. Wojny z Moskwą

a. zawarcie przez Chmielnickiego ugody perejasławskiej z Rosją –1654 r.

– na mocy ugody perejasławskiej Ukraina miała zostać włączona do Rosji

 ugoda perejesławska przyczyniła się do wybuchu wojny polsko-rosyjskiej

– Moskwa zawiesiła działania z powodu najazdu szwedzkiego na Polskę w 1655 r.

b. unia w Hadziaczu1658 r.

– dążenie hetmana kozackiego, Iwana Wyhowskiego do porozumienia z Rzecząpospolitą

– plan utworzenia Rzeczpospolitej Trojga Narodów

c. wznowienie wojny polsko-moskiewskiej

– zwycięstwa wojsk polskich pod Połonką i Cudnowem – 1660 r.

rozejm w Andruszowie 1667 r. – utrata Ukrainy lewobrzeżnej wraz z Kijowem