5. 6. Rozbicie dzielnicowe w Polsce

1. Ustawa sukcesyjna Bolesława III Krzywoustego

a. cele ustanowienia zasad sukcesji

– zabezpieczenie państwa przed kryzysem wewnętrznym i rozpadem

– miała zapewnić pokojowe przejmowanie władzy

– była próbą pogodzenia starań juniorów o zapewnienie sobie własnych księstw z dążeniem do zachowania jedności politycznej państwa

b. zasady sukcesji:

zasada pryncypatu – ustalała zakres władzy seniora nad całością państwa

zasada senioratu – określała zasady ustalania kolejnych seniorów – władzę zwierzchnią miał sprawować najstarszy z rodu Piastów

2. Podział państwa po śmierci Bolesława III Krzywoustego – 1138 r.

a. wyodrębnienie tzw. dzielnicy senioralnej

– była niepodzielna

– nie podlegała dziedziczeniu – każdorazowo miała być przekazywana najstarszemu z rodu

b. dzielnice dziedziczne:

Władysław II – Śląsk oraz, jako najstarszy z rodu – dzielnicę senioralną

Bolesław IV Kędzierzawy – Mazowsze i część Kujaw

Mieszko III Stary – Wielkopolska

Henryk – ziemia sandomierska (jako niepełnoletni otrzymał ją później)

– ponadto księżna Salomea jako dożywotnie zabezpieczenie otrzymała ziemię łęczycką

– przez Bolesława Krzywoustego został pominięty pogrobowiec Kazimierz II Sprawiedliwy

3. Wybuch wojny między Władysławem II a juniorami

a. Władysław II dążył do usunięcia juniorów i scalenia całego kraju

b. w obronie juniorów stanęła część możnych z wojewodą Piotrem Włostowicem na czele

c. po stronie juniorów opowiedział się episkopat – Władysław II został obłożony klątwą

d. Władysław II został zmuszony do ucieczki z kraju (1146 r.)

4. Wyprawa cesarza Fryderyka Barbarossy do Polski

a. po ucieczce Władysława II Wygnańca nowym seniorem został Bolesław IV Kędzierzawy

b. w 1157 r. pod pretekstem obrony Władysława II do Polski wyprawił się cesarz Fryderyk I Barbarossa

c. Bolesław IV złożył cesarzowi hołd lenny w Krzyszkowie - 1157 r. 

5. Obalenie zasady senioratu

a. po śmierci Bolesława IV princepsem został Mieszko III Stary (1173 r.)

– dążył do wzmocnienia władzy princepsa

– w dzielnicy senioralnej otaczał się możnymi wielkopolskimi

b. w 1177 r. Mieszko III Stary został wygnany w Krakowa

c. na tronie krakowskim wbrew zasadzie senioratu został osadzony Kazimierz Sprawiedliwy (1177 r.)

6. Upadek zasady pryncypatu

a. dzielnice przekształciły się w dziedziczne księstwa

b. princeps utracił władzę zwierzchnią w pozostałych księstwach

c. dzielnica senioralna przekształciła się w dziedziczne księstwo

7. Polityczne skutki rozbicia dzielicowego

a. upadek międzynarodowego znaczenia Polski

b. utrata Pomorza Zachodniego 

c. wzrost zagrożenia ze strony Brandenburgii

8. Przemiany społeczne w okresie rozbicia dzielnicowego

a. wzrost wpływów możnowładztwa

b. rozpowszechnienie się immunitetu

c. wykształcenie się rycerstwa

 

Pracuj ze źródłami:

Układ w Krzyszkowie