7. 1. Ziemie polskie w okresie rozbicia dzielnicowego

1. Pogłębienie rozbicia dzielnicowego

a. objęcie tronu krakowskiego w 1177 r. przez Kazimierza Sprawiedliwego było złamaniem zasady senioratu

b. zabójstwo Leszka Białego w Gąsawie w 1227 r. i upadek zasady pryncypatu po jego śmierci

c. próba zahamowania rozbici dzielnicowego przez Henryka Brodatego

– na początku XIII w. nastąpił szybki rozwój gospodarczy Śląska

Henryk Brodaty podporządkował sobie kilka księstw i opanował Kraków

2. Sytuacja międzynarodowa Polski w czasie rozbicia dzielnicowego

a. najazdy pogańskich Prusów na Mazowsze

b. sprowadzenie zakonu krzyżackiego do Polski przez Konrada Mazowieckiego1226 r.

– zadaniem Krzyżaków była walka z Prusami

– Konrad nadał Krzyżakom ziemię chełmińską

– Krzyżacy w ciągu kilkudziesięciu lat podbili Prusów i utworzyli państwo zakonne

c. najazd Mongołów na Polskę – 1241 r.

– Mongołowie spustoszyli południowo-wschodnią Polskę

– w bitwie pod Legnicą poległ książę Henryk Pobożny – 1241 r.

– po jego śmierci nastąpił podział Śląska na małe księstwa

3. Wzrost znaczenia możnych

a. nadawanie przez władców ziemi możnym, rycerstwu i duchowieństwu

b. nadawanie immunitetu – przywilej zwalniający poddanych z ciężarów prawa książęcego

4. Akcja osadnicza na wsi w XIII i XIV w.

a. osadnictwo na prawie polskim – wolni goście

b. lokacje wsi – kolonizacja na prawie niemieckim

umowa lokacyjna

–  zasadźca – osoba rekrutująca osadników na zlecenie pana feudalnego

– silna pozycja sołtysa we wsi

c. uprawnienia osadników na prawie niemieckim

– przydział ziemi – na ogół jeden łan (17-25 ha)

– okres wolnizny –  kilkuletnie zwolnienie od świadczeń feudalnych

samorząd z sołtysem na czele

– działalność ławy wiejskiej jako sądu wiejskiego

d. ściśle ustalona wysokość  renty feudalnej w formie głównie czynszu

4. Kolonizacja miejska na prawie niemieckim

a. podgrodzia jako zalążki miast średniowiecznych

b. lokacja miast na prawie niemieckim

magdeburskim

– lubeckim

– chełmińskim

c. Pierwsze lokacje miejskie na ziemiach polskich:

– Złotoryja – 1211 r.

– Lwówek Śląski – 1217 r.

– w Wielkopolsce – Poznań – 1253 r.

– w Małopolsce – Kraków – 1257 r.

d. pozycja wójta w miastach – reprezentowali pana feudalnego

e. dążenie mieszczan do uniezależnienia się – wykupywanie wójtostw

rada miejsca

burmistrz